Komentarz

"Freedom of Expression, Access to Information and Empowerment of the People”

 

Materiały zamieszczone w raporcie UNESCO (wyd. 2009) pochodzą z konferencji w Maputo z okazji Światowego Dnia Wolności Prasy w 2008, a także wcześniejszego spotkania ekspertów w Paryżu, gdzie zastanawiano się nad związkiem wolności mediów i zrównoważonego rozwoju, oraz serii wykładów organizowanych w 2008 r. przez UNESCO na temat możliwości, jakie przynoszą strategie komunikacyjne i informacyjne dla rozwoju.
 
Jak stwierdza raport wolność słowa i prawo do dostępu do informacji są fundamentalnymi warunkami, umożliwiającymi proces „empowerment” czyli wyposażenie obywateli w prawa, które zwiększają ich wpływ na sytuacje, w której żyją (w raporcie 'empowerment' jest zdefiniowany jako „wielowymiarowy społeczny i polityczny proces, który pomaga ludziom uzyskać kontrolę nad swoim życiem”).  To, czy ten proces się uda, uzależnione jest od posiadania przez obywateli możliwości aktywnej komunikacji oraz dostępu do informacji z wielu źródeł.
 
Aby realnie funkcjonowała zasada wolności słowa konieczne jest prawo umożliwiające funkcjonowanie pluralistycznych mediów, a sektor medialny musi mieć wsparcie władz politycznych oraz ochronę rządów prawa. Musi funkcjonować prawo zapewniające obywatelom dostęp do informacji, szczególnie tych dotyczących strefy publicznej. W końcu odbiorcy informacji muszą posiadać niezbędne umiejętności by produkować informacje, podawać je w dalszy obieg, a także by rozumieć i krytycznie analizować przekaz mediów. Do tego dochodzi konieczność przestrzegania wysokich etycznych standardów przez ludzi pracujących w mediach.
 
Jeśli chodzi o prawo dostępu do informacji, to raport UNESCO jednoznacznie stwierdza, że państwo nie tylko ma obowiązek dawania obywatelom dostępu do informacji, ale, że ta informacja jest własnością obywateli. Nie chodzi o same dane, które ma udostępniać władza, ale także o dostęp obywateli do procesów decyzyjnych podejmowanych przez publiczne instytucje. Dostęp do informacji oznacza wiedzę obywateli na temat tego, co dzieje się w ‘korytarzach władzy’ i tym samym wpływa na zwiększenie sprawozdawczości i transparentności władzy. Bardzo dużą rolę spełniają media społecznościowe oraz lokalne. Nowe technologie dają ogromne możliwości obywatelom informowania innych (dziennikarstwo obywatelskie), a  zdecentralizowanie informacji sprawia, że cenzura jest mniej efektywna. Nowoczesne technologie pozwalają też mediom na bliższy kontakt ze swoimi odbiorcami. Internet daje szanse na większą transparentność rządów (e-governance). Warunkiem koniecznym jest szeroki dostęp obywateli do internetu. Termin ‘rewolucja informatyczna’ niewiele bowiem znaczy dla 80% populacji świata nie mającej dostępu do podstawowych urządzeń telekomunikacyjnych.
Według raportu, swoboda wypowiedzi oraz prawo dostępu do informacji są bardzo istotne dla istnienia demokracji uczestniczącej.
 
 
„Freedom of Expression, Access to Information and Empowerment of the People”, G. Beger (ed.), UNESCO, 2009