Materiały zamieszczone w raporcie UNESCO (wyd. 2009) pochodzą z konferencji w Maputo z okazji Światowego Dnia Wolności Prasy w 2008, a także wcześniejszego spotkania ekspertów w Paryżu, gdzie zastanawiano się nad związkiem wolności mediów i zrównoważonego rozwoju, oraz serii wykładów organizowanych w 2008 r. przez UNESCO na temat możliwości, jakie przynoszą strategie komunikacyjne i informacyjne dla rozwoju.

 

Jak stwierdza raport wolność słowa i prawo do dostępu do informacji są fundamentalnymi warunkami, umożliwiającymi proces „empowerment” czyli wyposażenie obywateli w prawa, które zwiększają ich wpływ na sytuacje, w której żyją (w raporcie 'empowerment' jest zdefiniowany jako „wielowymiarowy społeczny i polityczny proces, który pomaga ludziom uzyskać kontrolę nad swoim życiem”).  To, czy ten proces się uda, uzależnione jest od posiadania przez obywateli możliwości aktywnej komunikacji oraz dostępu do informacji z wielu źródeł.

 

Aby realnie funkcjonowała zasada wolności słowa konieczne jest prawo umożliwiające funkcjonowanie pluralistycznych mediów, a sektor medialny musi mieć wsparcie władz politycznych oraz ochronę rządów prawa. Musi funkcjonować prawo zapewniające obywatelom dostęp do informacji, szczególnie tych dotyczących strefy publicznej. W końcu odbiorcy informacji muszą posiadać niezbędne umiejętności by produkować informacje, podawać je w dalszy obieg, a także by rozumieć i krytycznie analizować przekaz mediów. Do tego dochodzi konieczność przestrzegania wysokich etycznych standardów przez ludzi pracujących w mediach.

 

Jeśli chodzi o prawo dostępu do informacji, to raport UNESCO jednoznacznie stwierdza, że państwo nie tylko ma obowiązek dawania obywatelom dostępu do informacji, ale, że ta informacja jest własnością obywateli. Nie chodzi o same dane, które ma udostępniać władza, ale także o dostęp obywateli do procesów decyzyjnych podejmowanych przez publiczne instytucje. Dostęp do informacji oznacza wiedzę obywateli na temat tego, co dzieje się w ‘korytarzach władzy’ i tym samym wpływa na zwiększenie sprawozdawczości i transparentności władzy. Bardzo dużą rolę spełniają media społecznościowe oraz lokalne. Nowe technologie dają ogromne możliwości obywatelom informowania innych (dziennikarstwo obywatelskie), a  zdecentralizowanie informacji sprawia, że cenzura jest mniej efektywna. Nowoczesne technologie pozwalają też mediom na bliższy kontakt ze swoimi odbiorcami. Internet daje szanse na większą transparentność rządów (e-governance). Warunkiem koniecznym jest szeroki dostęp obywateli do internetu. Termin ‘rewolucja informatyczna’ niewiele bowiem znaczy dla 80% populacji świata nie mającej dostępu do podstawowych urządzeń telekomunikacyjnych.

Według raportu, swoboda wypowiedzi oraz prawo dostępu do informacji są bardzo istotne dla istnienia demokracji uczestniczącej.