"Ekonomizacja organizacji pozarządowych. Możliwość czy konieczność" Jan Jakub Wygnański, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2008

"Prezentowany tu raport dotyczy procesu swoistej migracji tradycyjnie rozumianych organizacji non profit w kierunku działań ekonomicznych. Chodzi mianowicie o takie działania, w których istotne znaczenie mają zysk i uczestnictwo w rynku. Zysk ten może mieć ograniczony charakter zarówno co do wielkości, jak i sposobu dystrybucji (w niektórych sytuacjach może wręcz nie pojawiać się w ogóle). W każdym
razie chodzi jednak o sytuacje, w których mamy do czynienia z przychodem generowanym na podstawie sprzedaży (bezpośredniej lub pośredniej) dóbr i usług. W tym wypadku organizacje występują zatem w innej roli niż redystrybucyjna (chodzi zarówno o transfery środków publicznych, jak i filantropijnych). Jest to proces złożony. Wśród wielu problemów, z którymi mamy w związku z nim do czynienia,
są te dotyczące fundamentalnego napięcia (według niektórych – sprzeczności) między sytuacją organizacji non profit oraz for profit, różnic kultury organizacyjnej instytucji misyjnych i komercyjnych, barier prawnych towarzyszących tego rodzaju migracjom czy społecznego wizerunku organizacji, które opuszczając bezpieczny, jednoznaczny tradycyjny filantropijny charakter działań,napotykają na szereg kwestii dotyczących swej tożsamości.

Opisany wyżej proces nazywam w uproszczeniu ekonomizacją działań organizacji pozarządowych. Używam pojęcia ekonomizowanie, a nie po prostu działalność gospodarcza, gdyż jak spróbuję to pokazać, ta ostatnia stanowi w istocie tylko jedną z form ekonomizacji. Niniejszy raport nie koncentruje się wyłącznie na organizacjach, które obecnie prowadzą taką działalność,
ale także na tych, które zamierzają ją prowadzić (pytanie, w jakich okolicznościach), oraz na tych, które nie mają jej w planach czy wręcz wykluczają jej podjęcie w przyszłości. Raport składa się z dwóch części. Pierwsza ma charakter edukacyjno-teoretyczny, druga stanowi podsumowanie wyników badań empirycznych prowadzonych przez Stowarzyszenie Klon/Jawor." (ze wstępu)

(pobierz plik pdf)

Spis treści

Wstęp 7
1.0 ZDEFINIOWANIE PROCESU. MODELE EKONOMIZACJI.
ARGUMENTY ZA I PRZECIW 9
1.1 Szersze powody zainteresowania ekonomizacją sektora pozarządowego 10
1.2 Skala ekonomizacji organizacji w wymiarze międzynarodowym 11
1.3 Ekonomizacja sektora pozarządowego a kryzys państwa opiekuńczego 15
1.4 Ekonomizacja sektora pozarządowego a paradygmat „dobrego rządzenia” 17
1.5 Operacjonalizacja pojęć ekonomizacji i przedsiębiorstwa społecznego 20
1.6 Filantropia jako element gry rynkowej 22
1.7 Relacje z administracją publiczną jako rynek 24
1.8 Co może skłaniać organizacje do „ekonomizacji”,
dlaczego proces ten może być pożyteczny dla samych organizacji? 25
1.9 Ryzyko związane z ekonomizowaniem się organizacji 28
1.10 Co może być specyficznym„towarem”organizacjipozarządowych? 30
1.11 Czy sektor pozarządowy ma specyficznekompetencje,
których nie posiadają inne? 34
1.12 Podstawowe modele organizacyjne w procesie ekonomizacji 36
1.13 Jak się zabrać do ekonomizacji i o czym przy tym pamiętać? 38
2.0 OBECNA SKALA EKONOMIZACJI SEKTORA POZARZĄDOWEGO W POLSCE
NA PODSTAWIE WYNIKÓW BADAŃ KLON/JAWOR 47
2.1 Skala ekonomizacji sektora pozarządowego w Polsce
– najważniejsze fakty 48
2.2 Źródła przychodów organizacji pozarządowych
– znaczenie dochodów pochodzących ze sprzedaży usług lub dóbr 50
2.3 Struktura przychodów sektora w odniesieniu
do poszczególnych organizacji 53
2.4 Dostęp do środków publicznych
– „sprzedaż” usług na rzecz administracji publicznej 56
2.5 „Autodemarkacja” przynależności do grupy przedsiębiorstw społecznych
w sektorze pozarządowym 57
2.6 Wyodrębnienie i charakterystyka grup organizacji ze względu
na ich stosunek (aktualny i przyszły) do działalności gospodarczej
lub odpłatnej 59
2.7 Dynamika rozwoju działalności gospodarczej lub odpłatnej
i szanse na migracje w tym kierunku 62
2.8 Jaki jest ekonomiczny wynik działalności gospodarczej? 63
2.9 Problemy organizacji zaangażowanych w działalność gospodarczą
i odpłatną 65
2.10 Przypadek organizacji nieprowadzących obecnie
działalności gospodarczej ani odpłatnej 68
2.11 Różnice między poszczególnymi grupami organizacji
– próba wyjaśnienia 72
2.12 Terytorium 73
2.13 Wielkość rocznych przychodów organizacji 74
2.14 Wiek organizacji 76
2.15 Pola działań organizacji 79
2.16 Formy działań organizacji 81
2.17 Zatrudnianie płatnego personelu 83
2.18 Inne zależności 84
Bibliografia: 86  

  Prezentowany tu raport dotyczy procesu swoistej migracji tradycyjnie rozumianych organizacji non profitwkierunkudziałańekonomicznych.Chodzimianowicie o takie działania, w których istotne znaczenie mają zysk i uczestnictwo w rynku. Zysk ten może mieć ograniczony charakter zarówno co do wielkości, jak i sposobu dystrybucji (w niektórych sytuacjach może wręcz nie pojawiać się w ogóle). W każdym razie chodzi jednak o sytuacje, w których mamy do czynienia z przychodem generowanym na podstawie sprzedaży (bezpośredniej lub pośredniej) dóbr i usług. W tym wypadku organizacje występują zatem w innej roli niż redystrybucyjna (chodzi zarówno o transfery środków publicznych, jak i filantropijnych).Jesttoproces złożony. Wśród wielu problemów, z którymi mamy w związku z nim do czynienia, są te dotyczące fundamentalnego napięcia (według niektórych – sprzeczności) między sytuacją organizacji non profitorazforprofit,różnickulturyorganizacyjnejinstytucji misyjnych i komercyjnych, barier prawnych towarzyszących tego rodzaju migracjom czy społecznego wizerunku organizacji, które opuszczając bezpieczny, jednoznaczny tradycyjny filantropijnycharakterdziałań,napotykająnaszeregkwestii dotyczących swej tożsamości. Opisany wyżej proces nazywam w uproszczeniu ekonomizacją działań organizacji pozarządowych. Używam pojęcia ekonomizowanie, a nie po prostu działalność gospodarcza, gdyż jak spróbuję to pokazać, ta ostatnia stanowi w istocie tylko jedną z form ekonomizacji. Niniejszy raport nie koncentruje się wyłącznie na organizacjach, które obecnie prowadzą taką działalność, ale także na tych, które zamierzają ją prowadzić (pytanie, w jakich okolicznościach), oraz na tych, które nie mają jej w planach czy wręcz wykluczają jej podjęcie w przyszłości. Raport składa się z dwóch części. Pierwsza ma charakter edukacyjno-teoretyczny, druga stanowi podsumowanie wyników badań empirycznych prowadzonych przez Stowarzyszenie Klon/Jawor.