Komentarz

przeciwdziałanie ubóstwu

 

DEFINICJE

 

1)

Większość definicji ubóstwa określa je jako niezaspokojenie pewnych potrzeb na odpowiednim poziomie. Przy ustalaniu definicji ubóstwa jest jednak wiele kontrowersji, gdyż trudno określić jednoznacznie poziom wystarczających potrzeb. więcej

 

2)

Definicje ubóstwa przyjęte przez Organizację Narodów Zjednoczonych na Światowym Szczycie w Kopenhadze poświęconym rozwojowi społecznemu w 1995 r. więcej

 

3)

Kategorie związane z ubóstwem wykorzystywane w badaniach i statystykach: minimum egzystencji, minimum socjalne, ubóstwo relatywne, subiektywna granica ubóstwa. więcej

 

 

iii sektor a walka z ubóstwem

 

1)

DZIAŁANIA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W CELU PRZECIWDZIAŁANIA UBOSTWA.

Jak wynika z badania „Kondycja sektora organizacji pozarządowych w Polsce 2006”, 7% organizacji pozarządowych zajmuje się pomocą osobom skrajnie ubogim. więcej

 

raporty

1) 

OXFAM: W JAKI SPOSÓB MIĘDZYNARODOWE ORGANIZACJE MOGĄ CZYNIĆ MNIEJ SZKODY?

Jak sprawić, aby międzynarodowe NGO-sy nie przyczyniały się swoją działalnością do zmniejszenia efektywności niesionej pomocy krajom potrzebującym? Publikacja charytatywnej organizacji Oxfam “How international NGOs could do less harm and more good” [Jak międzynarodowe NGO-sy mogą czynić mniej szkody, a więcej dobra]. więcej

 

2)

OXFAM: UCZESTNICTWO LUDNOŚCI BIEDNYCH KRAJÓW W REDUKCJI UBÓSTWA TYLKO ELEMENTEM RETORYKI MIĘDZYNARODOWYCH ORGANIZACJI?

Czy uczestnictwo ludności biednych krajów w redukcji ubóstwa nie jest faktem, a jedynie elementem retoryki międzynarodowych organizacji? Raport organizacji Oxfam "Poverty Reduction Strategy and the rhetoric of participation" [Dokumenty strategiczne redukcji ubóstwa i retoryka uczestnictwa]. więcej

 

3)

OXFAM: MIĘDZYNARODOWY WOLONTARIAT

Czym wolontariat międzynarodowy różni się od innych form pomocy międzynarodowej i jak zmieniał się w ostatnich latach? M.in. na te pytania odpowiada publikacja organizacji Oxfam dotycząca międzynarodowego wolontariatu „International volunteering for development and sustainability: outdated paternalism or a radical response to globalisation?” [Międzynarodowy wolontariat na rzecz rozwoju i zrównoważonego rozwoju: anachroniczny paternalizm czy radykalna odpowiedź na globalizację]. więcej

 

4)

OXFAM: PRAWO BIEDNYCH DO BYCIA WYSŁUCHANYM

W wielu krajach odmawia się osobom biednym prawa do wyrażania opinii i poglądów, wyklucza się ich z forów, gdzie podejmowane są decyzje bezpośrednio wpływające na ich sytuację, a także uniemożliwia im rozliczenie decydentów. To blokuje wysiłki na rzecz redukowania biedy. Raport charytatywnej organizacji Oxfam GB „Speaking Out: how the voices of poor people are shaping the future” dotyczy globalnej kampanii dotyczącej „prawa do bycia wysłuchanym”. Raport jest złożony z 12 oddzielnych dokumentów i zbiera różne doświadczenia, przykłady i dobre praktyki. więcej

 

5)

EUROBAROMETR NA TEMAT UBÓSTWA I WYKLUCZENIA SPOŁECZNEGO 2009

W związku z ustanowieniem roku 2010 Rokiem Walki z Ubóstem i Wykluczeniem Społecznym Komisja Europejska opublikowała badanie Eurobarometru dotyczące biedy i wykluczenia społecznego. 79 mln Europejczyków żyje na granicy (lub poniżej) ubóstwa. więcej 

 

 

 

PEŁNE DEFINICJE

 

1)

Większość definicji ubóstwa wiąże je zniezaspokojeniem pewnych potrzeb na odpowiednim poziomie. Początkowo, w definicjach wiązano ubóstwo jedynie z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb: jedzenia, mieszkania, ubrania (basic needs approach). Stopniowo definicje zaczęły iść w kierunku braku możliwości wypełnienia funkcji życiowych wynikających zarówno z uwarunkowań społecznych, jak i osobistych niezbędnych do prowadzenia wartościowego życia (capabilities approach). Na przestrzeni lat, przy definiowaniu ubóstwa upowszechniało się coraz szersze traktowanie kwestii potrzeb, które powinny być spełniane. I tak np. Unia Europejska posługuje się obecnie szerszą kategorią niż bieda – wykluczeniem społecznym, które oprócz braku środków pieniężnych, odnosi się do innych ograniczeń, które nie pozwalają jednostkom żyć na poziomie akceptowalnym w danym kraju. Wykluczenie społeczne oznacza niemożność uczestniczenia w istotnych aspektach życia społecznego, politycznego, gospodarczego, kulturalnego (nie ze względu na wybór jednostek, lecz przeszkód, jakie napotykają).

Przy definicjach ubóstwa jest wiele kontrowersji, gdyż trudno określić jednoznacznie poziom wystarczających potrzeb – zależy to od kontekstu społecznego i obecnej sytuacji ekonomicznej kraju (biedny w Europie to nie to samo co biedny w Afryce; biedny w Polsce dzisiaj to nie to samo, co biedny przez II wojną światową).

 

Na temat pomiaru poziomu ubóstwa patrz też:
 

 

2)

DEFINICJE ONZ

Definicje ubóstwa przyjęte przez ONZ na Światowym Szczycie w Kopenhadze poświęconym rozwojowi społecznemu w 1995 r.

 

Ubóstwo absolutne – brak możliwości zrealizowania podstawowych potrzeb ludzkich (żywność, woda pitna, urządzenia sanitarne, zdrowie, mieszkanie, informacja). Zależy nie tylko od dochodów gospodarstwa domowego, ale także od dostępu do podstawowych usług.
 
Ubóstwo ogólne kategoria szersza niż ubóstwo absolutne; oprócz braku możliwości zrealizowania podstawowych potrzeb ludzkich obejmuje też brak możliwości uczestnictwa w podejmowaniu decyzji oraz w życiu obywatelskim, społecznym i kulturalnym.

 

 

3)

KATEGORIE ZWIĄZANE Z BIEDĄ WYKORZYSTYWANE W BADANIACH I STATYSTYKACH:

 

Minimum egzystencji (minimum przetrwania biologicznego) – oznacza jedynie te potrzeby, których zaspokojenie nie może być odłożone w czasie, a konsumpcja niższa od tego poziomu prowadzi do biologicznego wyniszczenia. Mieszczą się tu wydatki na skromne wyżywienie i utrzymanie małego mieszkania, ale nie uwzględnia się np. kosztów związanych z transportem (np. biletów komunikacji miejskiej), kulturą, wypoczynkiem.
 
Minimum socjalne – wskaźnik określający koszty utrzymania gospodarstw domowych na podstawie "koszyka dóbr" służących do zaspokojenia potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie. Przyjęte składniki koszyka wystarczają nie tylko do podtrzymania życia (czyli minimum egzystencji), lecz do posiadania i wychowania dzieci, a także do utrzymania minimum więzi społecznych. Oprócz wydatków na mieszkanie, jedzenie, ubrania, ochronę zdrowia i higienę zalicza się tu także koszty komunikacji i łączności (np. dojazdy do pracy), wydatki na kształcenie i wychowanie dzieci, na kontakty rodzinne i towarzyskie oraz skromne uczestnictwo w kulturze. Minimum socjalne nazywane jest też „granicą wydatków gospodarstw domowych, mierzącą godziwy poziom życia”.
 
Ubóstwo relatywne (względne) – procent osób w gospodarstwach domowych o wydatkach poniżej 50% średnich miesięcznych wydatków ogółu gospodarstw domowych. Ma zmienną wartość, zależy od poziomu życia w danym kraju, w danym czasie.
 
Subiektywna granica ubóstwa – określana przez badanych, odpowiada poziomowi deklarowanemu przez respondentów jako ledwo wystarczający.

 

 

III SEKTOR A WALKA Z UBÓSTWEM - WIĘCEJ

 

1)

 

Jak wynika z badania „Kondycja sektora organizacji pozarządowych w Polsce 2006”, 7% organizacji pozarządowych zajmuje się pomocą osobom skrajnie ubogim.
Bardzo ważnymi ośrodkami wsparcia dla osób ubogich są też organizacje kościelne działające przy parafiach – z badań proboszczów przeprowadzonych przez Instytut Spraw Publicznych wynika, że działalność charytatywna prowadzona jest w 74% parafii w Polsce: najczęściej w parafiach typu miejskiego (90%), miejsko-wiejskich, najrzadziej zaś w parafiach wiejskich (62%). Organizacje świeckie i kościelne prowadzą jadłodajnie dla najuboższych i noclegownie dla bezdomnych.

Wspólnota Chleb Życia, organizacja prowadzona przez s. Małgorzatę Chmielewską w 2006 roku dała w swoich domach schronienie 1330 osobom bezdomnym, prowadzi też przedsiębiorstwa społeczne dające zatrudnienie osobom marginalizowanym na rynku pracy (w 2006 roku pracę znalazło tu 26 osób, m.in. w stolarni). Towarzystwo Pomocy im. św. Brata Alberta, które prowadzi 62 schroniska i noclegownie głównie dla bezdomnych, ale także dla osób starszych i chorych oraz 14 jadłodajni. Inne działania podejmowane przez organizacje pozarządowe to redystrybucja żywności i ubrań (np. sieć Banków Żywności czy PCK), dokarmianie dzieci w szkołach (najlepiej chyba rozpoznawalna kampania przeciw biedzie „Pajacyk” prowadzona przez Polską Akcję Humanitarną, w ramach której od kilku lat rokrocznie bezpłatne posiłki w szkołach całego kraju otrzymuje ok. 5 tys. dzieci – w 2006 roku 6,5 tysiąca dzieci), a także programy stypendialne dla uczącej się młodzieży z biednych rodzin (np. Fundacja im. Stefana Batorego, która we współpracy z 38 organizacjami lokalnymi z całej Polski od kilku lat funduje rokrocznie comiesięczne stuzłotowe stypendia dla około 1300 zdolnych uczniów z biednych rodzin czy Fundacja Dzieło Nowego Tysiąclecia, która przyznaje stypendia uzdolnionej młodzieży z biednych terenów wiejskich – obecnie tym programem stypendialnym objętych jest 1750 stypendystów).

Polskie fundacje grantodawcze ogłaszają konkursy dla organizacji na projekty związane z przeciwdziałaniem biedzie, jak np. realizowany od 2001 roku "Nasz sposób na biedę na wsi" Fundacji Wspomagania Wsi, od 2006 roku, po zmianie nazwy, „Nasza wieś naszą szansą”. W konkursie rokrocznie uczestniczy kilkaset projektów, z których nagradzanych jest ok. 20 i których celem jest aktywizacja społeczna i gospodarcza mieszkańców wsi mająca ograniczać przyczyny występowania biedy na wsi. Na szeroką skalę, zarówno w Polsce, jak i krajach dotkniętych klęskami, działa kilka dużych organizacji charytatywnych, mających szerokie poparcie społeczne, np. Caritas i PCK. W 2001 roku przy urzędzie Rzecznika Praw Obywatelskich został zainicjowany Ruch Przeciw Bezradności Społecznej, który stawia sobie za cel „pobudzenie aktywności i współpracy organizacji, środowisk i osób o wysokiej wrażliwości obywatelskiej do działań na rzecz rozwiązywania problemów różnych grup społecznych, dążenie do likwidacji przyczyn marginalizacji środowisk, wreszcie inspirowanie inicjatyw, które mają szansę przyczynić się do zmniejszenia obszarów bezradności”. Deklarację Obywatelską, w której przedstawione są cele Ruchu, poparło ponad dwustu przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz osób prywatnych, solidaryzujących się z ideami Ruchu Przeciw Bezradności Społecznej.
Najgłośniejszy medialny odzew ma kampania „Pajacyk”, zwracająca uwagę na istnienie problemu biedy i głosu dzieci w Polsce. Kampania obecna jest na billboardach, jako reklama społeczna w mediach przede wszystkim zaś bardzo intensywnie funkcjonuje w Internecie. PAH zwraca w swojej kampanii uwagę na dwie kwestię: po pierwsze, kwestię głodu dzieci w Polsce i po drugie: pokazuje możliwość indywidualnego zaangażowania na rzecz zmiany tej sytuacji. Odbiorcy kampanii otrzymują wiele możliwości włączenia się do akcji: mogą kliknąć w ikonę pajacyka w sieci, co przekłada się na wysokość otrzymywanej od sponsorów dotacji, mogą założyć kartę kredytową czy zrobić przelew. Komunikat jest jednoznaczny: każdy może przyczynić się do walki z biedą. Promowaną przez PAH wartością jest przede wszystkim solidarność: walka z biedą pokazywana jest jako problem, który powinien łączyć.
Eksperci Rady Indeksu Społeczeństwa Obywatelskiego oceniając dane z różnych badań uznali, że „społeczeństwo obywatelskie jest wiodącą siłą w walce z ubóstwem. Działania społeczeństwa obywatelskiego w tej kwestii spotykają się z szerokim poparciem społecznym i są powszechnie rozpoznawalne” (maksymalna ocena w ISO).
 
ZOBACZ TEŻ:
 
 
 

 

RAPORTY - WIĘCEJ

1)

OXFAM: W JAKI SPOSÓB MIĘDZYNARODOWE ORGANIZACJE MOGĄ CZYNIĆ MNIEJ SZKODY?

Autorzy publikacji organizacji Oxfam "How international NGOs could do less harm and more good” [Jak międzynarodowe NGOsy mogą czynić mniej szkody, a więcej dobra] piszą, że działania międzynarodowych organizacji pozarządowych (INGOs) wciąż przyczyniają się do zmniejszenia efektywności niesionej pomocy krajom potrzebującym. W publikacji ustalone zostały przyczyny tego stanu rzeczy, opracowano także sześć konkretnych zaleceń dla międzynarodowych organizacji, które jeśli zostaną przez nie przyjęte, mogą zmniejszyć wyrządzane szkody.

 

ZOBACZ: 
 

 

2)

UCZESTNICTWO LUDNOŚCI BIEDNYCH KRAJÓW W REDUKCJI UBÓSTWA TYLKO ELEMENTEM RETORYKI MIĘDZYNARODOWYCH ORGANIZACJI?

 

Bank Światowy oraz Międzynarodowy Fundusz Walutowy zaproponowały wszystkim ubogim krajom jako warunek ubiegania się o bezwarunkowe zwolnienie z długów, otrzymanie pożyczki lub skorzystanie z innych programów pomocowych przyjęcie zasad zamieszczonych w dokumencie Poverty Reduction Strategy Paper (PRSP) [Dokument strategiczny redukcji ubóstwa]. Dokument promuje zasady uczestnictwa i własności ludności tych krajów.

Autor artykułu dowodzi jednak, że zasady te nie są spełniane w stosunku do ludności biednych krajów, gdyż dokument jest w całości produktem międzynarodowych instytucji. W artykule analizowana jest praca nad przygotowaniem narodowego planu redukcji ubóstwa w Bangladeszu, podczas której nie dążono do realnego osiągnięcia żadnej z powyższych zasad. Były one tylko wymaganymi elementami dokumentacji, tak by kraj mógł nadał otrzymywać pomoc i pożyczki z Banku Światowego i Funduszu Walutowego.

 
ZOBACZ: 
‘Poverty Reduction Strategy Papers and the rhetoric of participation’ [Dokument strategiczny redukcji ubóstwa i retoryka uczestnictwa], Palash Kamruzzaman, Oxfam GB, 2009
 
 
3)
 

MIĘDZYNARODOWY WOLONTARIAT

Publikacja „International volunteering for development and sustainability: outdated paternalism or a radical response to globalisation?” [‘Międzynarodowy wolontariat na rzecz zrównoważonego rozwoju: anachroniczny paternalizm czy radykalna odpowiedź na globalizm?’] wydana przez brytyjską organizację charytatywną Oxfam opisuje historię i ewolucję międzynarodowych organizacji wysyłających wolontariuszy i idei wolontariatu jako odpowiedzi nie tylko na symptomy, ale także przyczyny światowego ubóstwa i nierówności. Rozważa jak międzynarodowy wolontariat może być zdefiniowany, czym różni się od innych form pomocy międzynarodowej oraz opisuje dobre i złe strony, jakie te różnice ze sobą niosą. Podnosi też kwestię w jaki sposób międzynarodowi wolontariusze przyczyniają się do przejścia do bardziej zrównoważonego rozwoju, prezentując poglądy samych wolontariuszy i ich pomocników.
 
ZOBACZ: 
„International volunteering for development and sustainability: outdated paternalism or a radical response to globalisation?”, Peter Devereux, Oxfam GB, 2008 
 
 
 

4) 

PRAWO DO BYCIA WYSŁUCHANYM

Na całym świecie wielu ludziom żyjącym w biedzie odmawia się możliwości wyrażenia swoich opinii i poglądów. Politycy dbają o tych, którzy mają władzę, ale biedni są często wykluczani z forów, gdzie podejmowane są decyzje bezpośrednio wpływające na ich sytuację i nie mogą rozliczać decydentów. Biedni, którzy przecież potrzebują najwięcej wsparcia, są w ten sposób marginalizowani w alokacjach środków finansowych. Blokuje to wysiłki na rzecz zredukowania biedy.

Organizacja charytatywna Oxfam GB opublikowała raport na temat globalnej kampanii dotyczącej „prawa do bycia wysłuchanym”. Raport “Speaking Out: How the voices of poor people are shaping the future” [„Pełnym głosem. W jaki sposób głosy ludzi biednych kształtują przyszłość”], złożony z 12 oddzielnych dokumentów, zbiera różne doświadczenia, przykłady i dobre praktyki. Poszczególne dokumenty opisują różne sposoby wzmacniania uczestnictwa ludzi biednych, tak by stali się aktywnymi obywatelami i mogli wpływać na decyzje polityczne.
Raport opisuje m.in. program monitorowania lokalnego budżetu przez ludność jednej z biedniejszych prowincji Gruzji; program zwiększenia uczestnictwa jednej z mniejszości Bangladeszu w instytucjach społecznych i edukacji, co zwiększyło ich możliwości rozliczania władz lokalnych i zmniejszyło skalę eksploatacji, jakiej dotychczas byli poddawani; a także projekt ‘Get Heard’ z Wielkiej Brytanii, gdzie podczas prawie 150 specjalnie zorganizowanych warsztatów ubodzy mogli przedstawiać swoje poglądy na temat polityki rządu dotyczącej walki z ubóstwem.
 

ZOBACZ:

"Speaking Out: How the vocies of poor people are shaping the future", Oxfam GB, 2008

 

 

5)

EUROBAROMETR NA TEMAT BIEDY I WYKLUCZENIA SPOŁECZNEGO 2009

W związku z ustanowiniem roku 2010 Rokiem Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym KOmisja Europejska opublikowała badanie Eurobarometru na temat biedy i wykluczenia społecznego. Czytamy w nim m.in. że 79 milionów Europejczyków czyli 16% mieszkańców Unii Europejskiej żyje na granicy (lub poniżej) ubóstwa (ustalonego jako 60% średnich zarobków krajowych). 

Poza tym:

 ZOBACZ: 

„Eurobarometer Survey on Poverty and Social Exclusion 2009”