TOLERANCJA

DEFINICJE

1)

2) 

ważne wskaźniki/podstawowe dane

Badania tolerancji wśród Polaków:

1) INDEKS TOLERANCJI. Stworzony na podstawie wyników World Value Survey indeks tolerancji wynosi dla Polski 1,7 na skali od 0 (najwyższy stopień tolerancji) do 5 (najniższy stopień tolerancji) (1999 r.) - więcej

2) STOSUNEK POLAKÓW DO IMIGRANTÓW. Z badań European Social Survey oraz CBOS wynika, że Polacy mają bardziej pozytywny stosunek do imigrantów niż badani w innych krajach Europy. więcej

3) STOSUNEK POLAKÓW DO OSÓB HOMOSEKSUALNYCH. To „czarna strona” tolerancji Polaków – wynika z badań CBOS. więcej

III SEKTOR A TOLERANCJA

1)

TOLERANCJA JAKO WARTOŚĆ DLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH. Poza organizacjami, dla których budowa postaw tolerancji stanowi bezpośredni przedmiot działania (baza danych organizacji pozarządowych www.ngo.pl zawiera ich ponad 320), nie stanowi ona wartości, która traktowana jest jako kluczowa dla stylu działania organizacji. więcej

2)

DZIAŁANIA NA RZECZ TOLERANCJI PODEJMOWANE PRZEZ ORGANIZACJE POZARZĄDOWE. Deklarowana relatywnie niska pozycja wartości tolerancji w rankingu wartości kluczowych dla stylu działania organizacji pozarządowych, nie zmienia faktu, że jest to wartość silnie obecna w debacie publicznej właśnie dzięki działalności organizacji pozarządowych. Dotyczy to przede wszystkim dwóch aspektów tolerancji: jako stosunku do mniejszości (przede wszystkim seksualnych) oraz tolerancji wobec różnic kulturowych. więcej

RAPORTY

1)

RAPORT AMNESTY INTERNATIONAL 2008

W Polsce utrwala się nietolerancyjna postawa w stosunku do homoseksualistów oraz kobiet – czytamy w raporcie Amnesty International poświęconym przestrzeganiu praw człowieka na całym świecie wydanym z roku 2008. więcej 

2)

RAPORT AMNESTY INTERNATIONAL 2009

Raport Amnesty International z roku 2009 stwierdza, że w naszym kraju osoby homoseksualne nadal doświadczają dyskryminacji oraz że kobietom mającym prawo do legalnej aborcji (według obowiązującej ustawy) odmawia się jej przeprowadzenia.  więcej

3)

RAPORT OBWE DOTYCZĄCY ZBRODNI NIENAWIŚCI

Zbrodnie z nienawiści (hate crimes) są poważnym problemem w wielu krajach - wynika z corocznego raportu Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (Organization of Security and Co-operation in Europe, OSCE) za rok 2008, opublikowanego w listopadzie 2009. więcej

LINKI

1)

www.tolerancja.pl

2)

Strona projektu edukacyjnego "Nikt nie rodzi się z uprzedzeniami"

www.bezuprzedzen.org

WAŻNE WSKAŹNIKI/PODSTAWOWE DANE - WIĘCEJ

 1)

INDEKS TOLERANCJI

Stworzony na podstawie wyników World Value Survey indeks tolerancji wynosi dla Polski 1,7 na skali od 0 (najwyższy stopień tolerancji) do 5 (najniższy stopień tolerancji) (1999 r.). Z badania WVS wynika także, że 18% Polaków nie chciałoby mieć za sąsiada osoby innej rasy, 25% muzułmanina, taki sam odsetek imigranta.

2)

STOSUNEK POLAKÓW DO IMIGRANTÓW

Z badań European Social Survey 2006 29,8% Polaków pozwoliłoby na przyjazd i zamieszkanie w kraju „wielu” imigrantom tej samej rasy i grupy etnicznej, a kolejne 49,7% zgadza się na przyjazd „pewnej liczby” takich osób. „Nielicznych” imigrantów wpuściłoby do Polski 15,9%, zaś „żadnego” – tylko 4,6%, podczas gdy ogólnie rzecz biorąc w Europie (w 17 zbadanych krajach) na żadną formę imigracji nie godzi się więcej, bo 8% respondentów.

ZOBACZ:

„Opinie ludzi z krajów Europy Środkowej o emigrantach i uchodźcach”, CBOS, raport z badań, marzec 2005, Warszawa

3)

STOSUNEK DO OSÓB HOMOSEKSUALNYCH

„Ciemną stronę” tolerancji Polaków pokazuje ich stosunek do praw mniejszości seksualnych. Stosunek większości społeczeństwa polskiego do osób homoseksualnych jest bardzo negatywny. Nasz kraj jest pod tym względem jednym z bardziej restrykcyjnych krajów Europy. Według badań Eurobarometru, tylko w pięciu państwach UE jest mniej osób aprobujących małżeństwa homoseksualne niż w Polsce (są to Grecja, Cypr, Łotwa, Bułgaria i Rumunia).

Z opinią „geje i lesbijki powinni móc żyć tak, jak chcą” zgadzało się 46% Polaków, przy europejskiej średniej 68% (European Social Survey 2006). Nie był to jednak najniższy odsetek w Europie – pod względem stosunku do praw mniejszości seksualnych mniej tolerancyjni od Polaków okazali się Estończycy, Słowacy i mieszkańcy Cypru (zbadano 17 państw).

Z badań CBOS („Prawa gejów i lesbijek”, czerwiec 2008) wynikało, że 66% Polaków było zdania, że geje i lesbijki nie powinni mieć możliwości organizowania publicznych manifestacji, takie prawo daje im tylko 27% Polaków. 69% Polaków uważało, że geje i lesbijki nie powinni mieć prawa do publicznego pokazywania swojego stylu życia, przeciwnego zdania było tylko 25%. 76% Polaków nie akceptowało związków małżeńskich osób homoseksualnych, możliwość adopcji dzieci przez osoby homoseksualne była przez Polaków zdecydowanie odrzucana (90% przeciw, 6% za). Jednocześnie gdy nie użyto nazwy „małżeństwo” i była mowa o związkach partnerskich, w których partnerzy mają prawa majątkowe takie jak przysługują małżonkom – 41% Polaków było za ich legalizacją (przeciwnych było 48%).

Restrykcyjność Polaków wobec homoseksualistów nie ogranicza się do sfery publicznej. 37% uważało, że pary homoseksualne nie powinny mieć prawa do uprawiania stosunków seksualnych (tyle samo uważało, że mają do tego prawo).

31% Polaków uważało, że nie należy tolerować homoseksualizmu. Przeważa opinia, że homoseksualizm jest odstępstwem od normy, ale należy go tolerować (uważało tak 52% Polaków). Jednocześnie, tylko 15% Polaków przyznawało, że osobiście zna osobę o orientacji homoseksualnej, a to właśnie osobista znajomość z gejem lub lesbijką w największym stopniu zwiększa tolerancję dla osób homoseksualnych. Tolerancji sprzyja też zamieszkiwanie w większym mieście, młody wiek (do 44 roku życia) oraz wyższe wykształcenie.

CBOS podkreśla, że polskie społeczeństwo charakteryzuje niezmienność negatywnych postaw wobec osób homoseksualnych. Wyniki podobnych badań robionych w 1988 r., czyli 20 lat temu, były bardzo podobne, choć można jednocześnie zauważyć pewne sygnały świadczące o tym, że – nieznacznie i bardzo powoli – zmniejsza się wśród Polaków nietolerancja wobec osób homoseksualnych lub następuje przynajmniej pewne złagodzenie stanowiska.

W 2005 r. (badanie „Akceptacja dla praw gejów i lesbijek i społeczny dystans wobec nich”), 78% Polaków wyrażało opinię, że geje i lesbijki nie powinni mieć prawa do publicznego pokazywania swojego stylu życia, w 2008 r. było to tylko” 69%. W 2005 r. 78% badanych Polaków odmawiało im prawa do publicznego pokazywania swojego stylu życia (w 2008 r.  „tylko” 69%). W ostatnich latach zwiększył się też nieznacznie odsetek Polaków uważających homoseksualizm za skłonność nie odbiegającą od normy (8% w porównaniu z 5% w 2005 r.). 

ZOBACZ:

 „Akceptacja dla praw gejów i lesbijek i społeczny dystans wobec nich”, raport z badań, CBOS, Warszawa, lipiec 2005

4)

POCZUCIE BYCIA DYSKRYMINOWANYM

W badaniu „Diagnoza społeczna 2007”, wg subiektywnego wskaźnika dyskryminacji, wyodrębniono kilka grup, w których poczucie bycia dyskryminowanym jest w Polsce większe, niż wśród ogółu społeczeństwa. Są to: osoby samotne; niepełnosprawne, ale tylko te w wieku 35-41 (kiedy ich niepełnosprawność może przekładać się na gorszą pozycję na rynku pracy); osoby korzystające z porad psychiatry i psychologa; ateiści ale również osoby uczęszczające do kościoła częściej niż 4 razy w miesiącu. W międzynarodowym badaniu European Social Survey 2006/7 zapytano respondentów, czy należą do grupy dyskryminowanej w ich kraju, bez precyzowania o jaki rodzaj dyskryminacji chodzi. W Polsce do przynależność do takiej grupy zadeklarowało 5% badanych, przy europejskiej średniej wynoszącej 6,5% (uzyskanej na podstawie wyników z 17 państw). 

III SEKTOR A TOLERANCJA - WIĘCEJ

1)

TOLERANCJA JAKO WARTOŚĆ DLA ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH

Poza organizacjami, dla których budowa postaw tolerancji stanowi bezpośredni przedmiot działania (baza danych organizacji pozarządowych www.ngo.pl zawiera ich ponad 320), nie stanowi ona wartości, która traktowana jest jako kluczowa dla stylu działania organizacji. Zajmuje 8 z 16 miejsc wśród najczęściej wybieranych wartości („Podstawowe fakty o organizacjach pozarządowych, 2006”, Stowarzyszenie Klon/Jawor). Traktuje się ją zatem jako mniej istotną niż wysoko cenioną skuteczność, profesjonalizm i uczciwość. Można zastanawiać się czy taka właśnie gradacja deklarowanych wartości nie wynika z reformatorskiej istoty sektora pozarządowego, który, stanowiąc alternatywę wobec innych sektorów życia publicznego, skupia uwagę na wartościach, które są deficytowe. W tym znaczeniu opinia o niskiej skuteczności i uczciwości np. instytucji publicznych, znajdowałaby przeciwwagę w postaci szczególnego przywiązania do tych wartości w sektorze inicjatyw obywatelskich, który sytuuje się wobec nich. Niska pozycja „tolerancji” świadczyłaby natomiast o niskiej wadze wpływu tej wartości na codzienne życie w Polsce — i dlatego lokowana byłaby na końcu listy.

Uczestnicy panelu „Kondycja organizacji społeczeństwa obywatelskiego 2007” zostali poproszeni o ocenę znaczenia ruchów lub grup wewnątrz społeczeństwa obywatelskiego, które są w sposób otwarty nietolerancyjne, na skali 7-stopniowej, gdzie „0” oznaczało żadne, a „6” bardzo duże znaczenie. Większość panelistów (66%) uznało, iż znaczenie takich grup jest niewielkie: wybrało punkt „1”, „2” lub „3”. 9% badanych stwierdziło, że ruchy te nie mają żadnego znaczenia, a odsetek odpowiedzi „5” i „6” wynosił 8%. Rozkład odpowiedzi pokazuje wyraźnie, że nietolerancja i dyskryminacja nie jest w polskim społeczeństwie obywatelskim zjawiskiem tak marginalnym, jakby można było przypuszczać. Przykładami tego typu grup i organizacji są np. Młodzież Wszechpolska czy Obóz Narodowo-Radykalny. Organizacje te nie wydają się bardzo znaczące biorąc pod uwagę liczbę ich członków (ONR ma ok. 300 członków), jednak ich działania, ze względu na swój radykalizm, są medialnie nagłośnione. Wsławiają się one organizacją kontrdemonstracji wobec tzw. Parady Równości (demonstracja organizowana przez środowiska gejów i lesbijek).

ZOBACZ TEŻ:

"Indeks społeczeństwa obywatelskiego", Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2008 

2)

DZIAŁANIA NA RZECZ TOLERANCJI PODEJMOWANE PRZEZ ORGANIZACJE POZARZĄDOWE 

Mimo, że uczestnicy panelu „Kondycja społeczeństwa obywatelskiego 2007” uznali, że znaczenie grup otwarcie nietolerancyjnych w polskim społeczeństwie obywatelskim nie jest marginalne, wyraźnie docenili efektywność działań podejmowanych przez organizacje na rzecz promowania tolerancji. 56,7% badanych oceniło działania te jako skuteczne, 35% - jako średnio skuteczne, zaś tylko 4% - jako nieskuteczne.

Deklarowana relatywnie niska pozycja wartości tolerancji w rankingu wartości kluczowych dla stylu działania organizacji pozarządowych nie zmienia faktu, że jest tO wartość silnie obecna w debacie publicznej właśnie dzięki działalności organizacji pozarządowych. Dotyczy to przede wszystkim dwóch aspektów tolerancji: jako stosunku do mniejszości (przede wszystkim seksualnych) oraz tolerancji wobec różnic kulturowych.

Jeśli chodzi o pierwszą kwestię, najbardziej znaną inicjatywą jest warszawska Parada Równości organizowana od kilku lat przez organizacje związane ze środowiskiem gejów i lesbijek (m.in. Kampania Przeciw Homofobii, Lambda, ILGCN Polska i Porozumienie Lesbijek). Ze względu na kontekst polityczny, w jakim była organizowana w latach 2006 i 2007 – silny sprzeciw rządzącego Prawa i Sprawiedliwości oraz będącej w koalicji LPR – Parada stała się, nagłaśnianą przez media, manifestacją na rzecz tolerancji nie tylko wobec mniejszości seksualnych, ale prawa do różnorodności i tolerancji rozumianej jako postawa wobec różnorodności wartości i postaw w ogóle.

Kwestia tolerancji wobec odmienności kulturowych wprowadzana jest do debaty publicznej przede wszystkim poprzez inicjatywy organizacji zaangażowanych w działalność na rzecz promocji wielokulturowości — jak Stowarzyszenie „ę”, które przeprowadziło nagrodzony przez „Gazetę Wyborczą” jako „Wdech Roku” i nagłośniony medialnie projekt „Podróż do Azji” czy Stowarzyszenie Willa Decjusza, co roku przyznające Nagrodę imienia Sergio Vieira de Mello za umacnianie dialogu między kulturami.

W bazie organizacji pozarządowych w portalu www.ngo.pl znajduje się ponad 300 organizacji, które w swojej misji odwołują się wprost do idei tolerancji, choć z całą pewnością nie wszystkie one prowadzą aktywne działania polegające na promocji tolerancji. Z drugiej strony wiele organizacji pozarządowych prowadzących takie działania jak edukacja obywatelska, wolontariat międzynarodowy czy rozwój dialogu między kulturami i narodami, sprzyja rozwojowi tolerancji, nawet jeśli realizatorzy konkretnych projektów wprost się do niej nie odwołują.

Istnieją w Polsce organizacje stawiające sobie za główny cel walkę z rasizmem czy nietolerancją, których głos jest dostrzegalny w dyskursie publicznym. Należy do nich np. Stowarzyszenie Nigdy Więcej – wydawca pisma „Nigdy Więcej” piętnującego wszelkie akty rasizmu i nietolerancji (w ciągu 8 lat działalności w prasie krajowej i zagranicznej, lokalnej oraz publikacjach książkowych ukazało się co najmniej 320 publikacji dotyczących działalności Stowarzyszenia), Fundacja im Stefana Batorego prowadziła program „Dla tolerancji” zaplanowany na lata 2006-2008, Stowarzyszenie Przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii „Otwarta Rzeczpospolita” (w 2006 roku podjęło ok. 13 akcji interwencyjnych np. pisząc listy otwarte do mediów, ale też wchodząc na drogę prawną czy publikując broszurę „przestępstwa nie stwierdzono” w której analizuje się umorzenia prokuratorskie w sprawach doniesień o publikacjach antysemickich). Inne organizacje społeczeństwa obywatelskiego działające na rzecz tolerancji reprezentują najczęściej interesy poszczególnych ruchów i grup, które są w społeczeństwie Polskim dyskryminowane – uchodźców, niepełnosprawnych, mniejszości narodowych i religijnych czy osób homoseksualnych, co nie oznacza, że ich działania ograniczają się zawsze do przełamywania dyskryminacji i nietolerancji wobec tych grup. Cyklicznymi wydarzeniami służącymi promocji tolerancji i praw człowieka organizowanymi przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego, jest np. Dzień Uchodźcy czy Tydzień Przeciw Rasizmowi, w których organizację włącza się wiele organizacji, m.in. Polska Akcja Humanitarna, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Stowarzyszenie Willa Decjusza, Fundacja ZNAK, Stowarzyszenie Jeden Świat, Stowarzyszenie Nigdy Więcej, Grupa Anty-Nazistowska czy Stowarzyszenie Uchodźców w Polsce. Warto też wspomnieć o działaniach wspólnototwórczych, kształtujących tolerancję, przykładami będą tu zaangażowanie PAHu i Caritasu w Biesłanie czy byłej Jugosławii lub np. akcji „adopcja na odległość”.

Eksperci RISO (Rady Indeksu Społeczeństwa Obywatelskiego) zwrócili uwagę, że choć działania te nie są powszechnie rozpoznawane, to jednak organizacje III sektora w dziedzinie promowania tolerancji są w Polsce zdecydowanie siłą wiodącą.

RAPORTY - WIĘCEJ

1)

RAPORT AMNESTY INTERNATIONAL 2008

ZOBACZ:

CZĘŚĆ DOTYCZĄCA POLSKI

2)

RAPORT AMNESTY INTERNATIONAL 2009 

Raport Amnesty International z roku 2009 w części dotyczącej Polski stwierdza, że w naszym kraju osoby homoseksualne nadal doświadczają dyskryminacji oraz że kobietom mającym prawo do legalnej aborcji (według obowiązującej ustawy) odmawia się jej przeprowadzenia.

 CZĘŚĆ DOTYCZĄCA POLSKI

3)

RAPORT OBWE DOTYCZĄCY ZBRODNI NIENAWIŚCI

Zbrodnie z nienawiści (hate crimes) są poważnym problemem w wielu krajach - wynika z corocznego raportu Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (Organization of Security and Co-operation in Europe, OSCE) za rok 2008, opublikowanego w listopadzie 2009.

Mimo, że kraje członkowskie OSCE (56 krajów z Europy a także USA, Kanada i kilka krajow Azji Środkowej) wielokrotnie deklarowały chęć podejmowania wysiłków w walce z wszelkimi przejawami nienawiści podbudowanej rasizmem, ksenofobią oraz aktami przemocy wobec mniejszości, przestępstwa spowodowane nienawiścią wciąż mają miejsce wielu krajach należących do organizacji. Są to napady, pobicia, podpalenia, morderstwa i akty wandalizmu. Jednocześnie raport stwierdza, że dużym problemem jest fakt, że brakuje wystarczających danych dotyczących tych przestępstw. Niektóre państwa nie zbierają danych na ten temat, inne ich nie upubliczniają. Wiele takich przestępstw jest rejestrowanych jako zwykłe przestępstwa, wiele nie jest w ogóle zgłaszanych. Raport podkreśla konieczność karania zbrodni nienawiści, a także poprawy sposobu zbierania informacji na ich temat. Niezbędna jest także współpraca na tym polu rządów z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. W raporcie analizowane są przestępstwa popełnione z powodu rasizmu, ksenofobii, antysemityzmu, nienawiści do muzułmanów, Romów, chrześcijan oraz mniejszości seksualnych i osób niepełnosprawnych.

ZOBACZ: 

“Hate Crimes in the OSCE region: Incidents and Responses”, Annual Report for 2008, OSCE, Warszawa, listopad 2009