Zaufanie
Zaufanie jest podstawą współdziałania i spoiwem społeczeństwa obywatelskiego. Pozwala ludziom rozwiązywać problemy i osiągać społeczne cele szybciej i przy znacznie mniejszym nakładzie sił i środków. Jest potrzebne zarówno w sferze działań lokalnej społeczności jak i przy zawieraniu transakcji finansowych. Na przykład, rolnicy, którzy podczas zbiorów pożyczają sobie narzędzia i wzajemnie pomagają w pracy, nie muszą inwestować w sprzęt i zatrudniać pracowników, tak jak ci, którzy zdani są tylko na siebie. Zaufanie wzmaga współpracę, a ta z kolei zwiększa poziom zaufania. Następuje sprzężenie zwrotne. W przeciwieństwie do zasobów finansowych, zaufanie to „zasób moralny”, którego ilość wzrasta, im bardziej się z niego korzysta, a który nieużywany zanika.
WAŻNE WSKAŹNIKI/PODSTAWOWE DANE
1)
CBOS: BADANIA ZAUFANIA DO RODZINY I NAJBLIŻSZYCH
Z wieloletnich badań CBOS wynika, że wśród Polaków utrzymuje się bardzo wysoki poziom zaufania do rodziny, a także znajomych i współpracowników. Więcej
2)
CBOS: BADANIA ZAUFANIA DO NIEZNAJOMYCH I TZW. WIĘKSZOŚCI LUDZI
Wobec nieznajomych Polacy zachowują o wiele większą nieufność niż wobec rodziny i bliskich znajomych. Na pytanie „Czy, ogólnie rzecz biorąc, ma Pan(i) zaufanie do ludzi, z którymi styka się Pan(i) w różnych sytuacjach?” w styczniu 2008 37% Polaków odpowiedziało, że ma zaufanie, a 45%, że nie ma zaufania. Na pytanie „Czy większości ludzi można ufać?” zdecydowana większość pytanych Polaków (72%) w 2008 r. odpowiedziała, że należy być bardzo ostrożnym. Więcej
3)
EUROPEAN SOCIAL SURVEY: POZIOM ZAUFANIA POLAKÓW NA TLE INNYCH KRAJÓW
W międzynarodowych badaniach zaufania European Social Survey z 2006 r. Polacy uzyskali najgorszy wynik wśród badanych państw, choć jednocześnie poprawili swój wynik z poprzedniej edycji badania w 2004 r. Wiecej
4)
RÓŻNICE W WYNIKACH BADAŃ - PROBLEMY SKALI I PYTAŃ
Porównując niekiedy rozbieżne wyniki poziomu zaufania w różnych badaniach społecznych,należy pamiętać, jak duży wpływ na uzyskane odpowiedzi ma sam sposób sformułowania pytań oraz użyte skale. Więcej
WIĘCEJ
CBOS: BADANIA ZAUFANIA DO RODZINY I NAJBLIŻSZYCH
Z wieloletnich badań CBOS wynika, że wśród Polaków utrzymuje się bardzo wysoki poziom zaufania do rodziny, a także znajomych i współpracowników.
W styczniu 2008:
-
99% Polaków deklarowało, że ufa członkom najbliższej rodziny (w tym 81% zdecydowanie miało zaufanie, a 18% raczej miało zaufanie)
-
90% Polaków ufało członkom dalszej rodziny (w tym 38% zdecydowanie, 52% raczej ufa)
-
88% Polaków ufało swoim znajomym (20% ufało zdecydowanie, 68% raczej)
-
85% Polaków ufało osobom, z którymi pracuje (21% ufało zdecydowanie, 64% raczej)
-
76% Polaków ufało swoim sąsiadom (16% ufało zdecydowanie, 60% raczej)
-
72% ufało swojemu proboszczowi (21% ufało zdecydowanie, 51% raczej)
Zaufanie do najbliższych występuje we wszystkich grupach demograficzno-społecznych, choć jego nasilenie zależy od pozycji społecznej: generalnie wyższe dochody, lepsze warunki materialne, poziom wykształcenia zwiększa poziom zaufania.
Npdst. publikacji „Społeczeństwo obywatelskie 1998-2008” (Rozdział III Zaufanie społeczne), Bogna Wciórka, CBOS Opinie i Diagnozy nr 8, Warszawa 2008
CBOS: BADANIA ZAUFANIA DO NIEZNAJOMYCH I TZW. WIĘKSZOŚCI LUDZI
Sytuacja od kilku lat nieznacznie się poprawia. W stosunku do 2006 r. o 4%, wzrosła liczba osób deklarujących zaufanie, a liczba nieufnych zmalała o 9% (w 2006 r. 33% deklarowało zaufanie – w tym 30% raczej, 3% zdecydowanie; 54% deklarowało nieufność – w tym 43% raczej, a 11% zdecydowanie).
Najbardziej ufni są respondenci z wyższym wykształceniem, dobrze (ale nie najlepiej) sytuowani, pracownicy umysłowi niższego szczebla i ludzie starsi. Najmniejsze zaufanie wyrażają uczniowie, studenci, młodzież (18-24) a także robotnicy, osoby o niskich dochodach, żyjący w złych warunkach materialnych i renciści.
Na pytanie „Czy większości ludzi można ufać?” zdecydowana większość pytanych Polaków – 72% odpowiada, że należy być bardzo ostrożnym. Tylko 26% jest zdania, że większości ludzi można ufać. To wyniki świadczące o niskim poziomie zaufana społecznego w Polsce. Jednocześnie w stosunku do lat wcześniejszych w 2008 wzrosła liczba ludzi deklarujących zaufanie i zmalała liczba nieufnych (w obu przypadkach o 7% stosunku do 2006), co można uznać, za dobry znak.
Przekonanie o konieczności zachowania ostrożności wobec większości ludzi dominuje wśród wszystkich grup społecznych, jednak szczególnie wśród osób z niskim wykształceniem i niskimi dochodami. Rzadziej na ostrożność wskazują osoby z wyższym wykształcenie, i wyższymi dochodami, a także uczniowie i studenci (jednocześnie nieufni wobec nieznajomych).
Wg „Diagnozy Społecznej 2007” z opinią „ostrożności nigdy nie za wiele” zgodziło się 77,4% badanych Polaków, 11,5% uznało, że „większości ludzi można ufać”. (użyto 3 punktową skalę: większości ludzi można ufać, ostrożności nigdy nie za wiele, trudno powiedzieć).
ZOBACZ TEŻ:
Raport Diagnoza Społeczna 2007
„Zaufanie społeczne w latach 2002-2008”, Bogna Wciórka, komunikat z badań CBOS, Warszawa luty 2008.
EUROPEAN SOCIAL SURVEY: POZIOM ZAUFANIA POLAKÓW NA TLE INNYCH NARODÓW
Relatywnie niskie wzajemne zaufanie Polaków pokazują międzynarodowe badania European Social Survey. Wg tego badania 23% Polaków uważa, że „większości ludzi można ufać” (ESS 2006) i tak jak w poprzednich edycjach jest to najgorszy wynik wśród wszystkich badanych państw (tym razem 17). Z drugiej strony, w stosunku do poprzedniej edycji tego badania, odnotowano pewną poprawę wyniku – w 2004 roku większości ludzi ufało 18% Polaków (respondenci ESS odpowiadali na skali 0-10, gdzie 0 oznacza „ostrożności nigdy za wiele”, a 10 – „większości ludzi można ufać”). Dla porównania w krajach skandynawskich, najbardziej ufnych w Europie, wskaźnik ten wynosi od 66% do 77%, na Węgrzech 29%, na Słowacji – 27% (ESS 2006).
RÓŻNICE W WYNIKACH BADAŃ: PROBLEMY SKALI I PYTAŃ
W badaniu European Social Survey z opinią że „większości ludzi można ufać” zgodziło się 23% Polaków, a w wg „Diagnozy Społecznej 2007” uważało tak 11,5% Polaków. Tak różne rezultaty (różnica o 11,5 punktów procentowych) między tymi badaniami może być pochodną użytych skal. W „Diagnozie Społecznej” zastosowano 3 punktową skalę: większości ludzi można ufać, ostrożności nigdy nie za wiele, trudno powiedzieć. W badaniu ESS skala miała 10 punktów (0 oznaczało „ostrożności nigdy za wiele”, a 10 – „większości ludzi można ufać”).
Trzeba też podkreślić, że w pytaniach o zaufanie sam sposób sformułowania pytania ma duży wpływ na uzyskane odpowiedzi. Badacze kapitału społecznego w Polsce podchodzą z rezerwą do pytań o tzw. uogólnione zaufanie. Podkreślają, że odpowiedzi na tak zadane pytania nie muszą przekładać się na ludzkie działania, a wpływ na wyniki w różnych krajach mogą mieć rozbieżności językowe. CBOS w badaniach poświęconych zaufaniu, przeprowadzonych w kwietniu 2007 roku („Czy ludziom można ufać”, CBOS, Komunikat z badań, maj 2007), nie zapytał o tzw. uogólnione zaufanie do ludzi. Pytanie zadano tak, by odpowiedzi zawierały pewne uzasadnienie wybieranej przez respondenta postawy. Z opinią „należy ufać każdemu człowiekowi, dopóki on sam nie zawiedzie zaufania” zgodziło się 26% Polaków. 53% wybrało odpowiedź bardziej ostrożną „ufać można tylko temu, kogo się dobrze poznało”, a 21% – „nie należy wierzyć ludziom – ufać można tylko samemu sobie”. Większość Polaków (62%) deklaruje, że zna kilka osób (poza swoją rodziną) w których serdeczność i życzliwość nie wątpi, co czwarty badany (26%) zna wiele takich osób.
Opinie na temat zaufania są związane z poziomem wykształcenia (im wyższe, tym większe deklarowane zaufanie), zaufaniu sprzyja także wyższy poziom materialny. Im badani mniej ufają innym, tym częściej stwierdzają brak w swoim otoczeniu osób życzliwych. Ci, którzy deklarują że ludziom należy ufać dopóki nie zawiodą zaufania, o wiele częściej niż przeciętnie odpowiadają, że wierzą w serdeczność wielu osób wokół siebie.