W Polsce występuje trzystopniowy podział administracyjny na gminy, powiaty, województwa. Wszystkie jednostki samorządu terytorialnego mają własne budżety, w których dochody tworzą dochody własne jednostki samorządu terytorialnego oraz dochody uzupełniające transferowane z budżetu państwa.
Udział wydatków sektora samorządowego w sektorze publicznym oraz
ich relacja do PKB uważane są za wskaźniki poziomu decentralizacji
państwa.W 2006 roku wydatki sektora
samorządowego stanowiły 11% PKB (dla porównania w 2001 roku było to
15%) (dane GUS i MF). Udział wydatków samorządowych w całości
wydatków sektora publicznego wyniósł około 38% (na podstawie danych GUS i MF). Na wydatki sektora
publicznego składają się w głównej mierze wydatki budżetu państwa,
wydatki budżetów samorządowych (gminnych, powiatowych i
wojewódzkich), funduszy celowych i Narodowego Funduszu
Zdrowia.
Decentralizacja - reaktywacja
Ustawa, której celem jest dokończenie decentralizacji kraju, będzie gotowa w ciągu kilku tygodni – zapowiada prof. Michał Kulesza (społeczny doradca rządu w sprawach dokończenia reformy ustrojowej) w wywiadzie dla Gazety Wyborczej z 22.04.2008.
Większe kompetencje dla samorządów, wprowadzenie policji lokalnej zamiast straży miejskiej, wzmocnienie kontroli cywilnej nad służbami resortowymi, utworzenie 7 obszarów aglomeracyjnych, zwiększenie środków przekazywanych samorządom na budowę i remonty dróg to tylko część rozwiązań, które mają pomóc dokończyć reformę rozpoczętą w 1989 roku, przebudować administrację „z komunistycznej na obowiązującą w cywilizowanym świecie”.
Prof. Kulesza zwraca uwagę na kilka obecnych problemów m.in. na słabą współpracę powiatów z gminami. „Trwa wręcz wojna gminno-powiatowa” – mówi. Planuje, że burmistrz i wójt wejdą w skład rady powiatu, gdzie będą zmuszeni do współdziałania. Z kolei obecne „kompetencje wojewody pozwalają na prowadzenie polityki konkurencyjnej do samorządu województwa”. To również ma ulec zmianie.
Projekt ustawy przewiduje również poprawę współpracy służb resortowych - nad kooperacją policji, straży pożarnej, nadzoru budowlanego, inspekcji handlowej, sanitarnej, weterynaryjnej i ochrony środowiska będzie czuwał starosta lub prezydent miasta, a w skali województwa wojewoda. Dziś współpracują ze sobą jedynie straż pożarna i policja.
„Idzie o stworzenie lepszych warunków dla rozwoju lokalnego i regionalnego, dla prorozwojowej konkurencji między regionami, miastami itp. To służy rozwojowi całego kraju” – podsumowuje prof. Kulesza.
ZOBACZ:
W ocenie ekspertów sytuacja w polskich samorządach jest alarmująca
"Polski samorząd dotarł do krawędzi, poza którą jest już tylko chaos" - mówi prof. Michał Kulesza (" Rząd musi dokończyć decentralizację państwa", Gazeta Prawna, 16 stycznia 2008)
W ocenie ekspertów rośnie ilość zadań i kompetencji jednostek samorządu terytorialnego w Polsce, przy jednoczesnym braku wystarczających środków na ich realizację. Prowadzi to do narastającego kryzysu w oświacie, pomocy społecznej i w dziedzinie transportu. Korzystanie samorządów z pieniędzy unijnych (Funduszy Europejskich) jest utrudnione ze względu na brak lub ograniczoność własnych środków (za: Michał Kulesza, „Państwo, obywatel, samorząd”, Samorząd Terytorialny, 9/2007).
Samorządy nie zawsze też rozumieją istotę zasady pomocniczości,
odnosząc je jedynie do swoich relacji z rządem, a już nie do swoich
realcji z lokalnymi organizacjami pozarządowymi czy lokalną
przedsiębiorczością. Tymczasem eksperci podkreślają, że "samorząd
nie powinien zatrzymywać zadań, ale jak najwięcej z nich winien
przekazywać do wykonania instytucjom obywatelskim, organizacjom
pozarządowymi, lokalnemu biznesowi.(...)Samorządy też muszą być
pomocnicze w stosunku do lokalnej aktywności społecznej i
gospodarczej, nie powinny jej blokować, lecz odwrotnie, winny
uruchamiać mechanizmy rynkowe, przekazując rynkowi do obsługi
zadania publiczne z różnych dziedzin. Michał Kulesza, Gazeta
Prawna, 16 stycznia 2008.
"W obecnej fazie realizacji projektu decentralizacyjnego widoczne
są problemy, które nie pozwalają ocenić przebiegu tego procesu dla
polityki społecznej jednoznacznie korzystnie. Następuje bowiem nie
tyle dzielenie się odpowiedzialnością w przemyślany i uporządkowany
sposób, co przesuwanie, potocznie mówiąc „spychanie”
odpowiedzialności z władzy krajowej na inne podmioty, nie zawsze
zresztą dba się o to, czy są one wyposażone w odpowiednie
instrumentarium realizacyjne wraz z odpowiednimi środkami
finansowymi. Polskie doświadczenia związane z drugą reformą
administracyjną (z 1999 r.) pokazują, że tylko częściowo był to
proces spójny". Z Raportu CASE „Nowe dylematy polityki społecznej”
pod red. Stanisławy Golinowskiej i Michała Boniego. CASE – Centrum
Analiz Społeczno-Ekonomicznych.
"Odgórny sposób myślenia o rozwoju terenów wiejskich, niechęć
administracji centralnej i lokalnej do oddania części kompetencji i
kontroli lokalnym społecznościom, brak tradycji współpracy
trójsektorowej, faworyzowanie sektora publicznego, administracyjny
formalizm, który może prowadzić do ograniczenia inicjatywy i
przedsiębiorczości, paraliż legislacyjny niosący ryzyko opóźnień –
brak ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym stanowiącej podstawę
funkcjonowania Lokalnych Grup Działania, zbyt restrykcyjne prawo
koncentrujące się przede wszystkim na zabezpieczeniu interesu
publicznego, deficyt kapitału społecznego i tradycji współpracy,
nieumiejętność współpracy, brak zaufania zawiść, braki w
„przedsiębiorczości” niechęć do aktywności, „wyuczona bezradność”,
postawa oczekiwania na pomoc z UE – zjawisko zagłaskania rolników,
oczekiwanie obsługi, nie doradztwa, słabość organizacji
samorządowych w terenie. "Analiza potencjalnych barier dla
wprowadzania europejskiego Programu Leader aktywizującego tereny
wiejskie". Badanie z 2004-2005 r., na zlecenie UKIE, konsultacja dr
Jerzy Głuszyński, Pentor
Stopień decentralizacji władzy w Polsce 45% uczestników badania
„Kondycja społeczeństwa Obywatelskiego 2007” oceniło pozytywnie,przeciwnego zdania było blisko 35% panelistów. Mimo
przewagi ocen pozytywnych, odsetek opinii, że zasada
decentralizacji realizowana jest zdecydowanie dobrze, pozostaje
niewielki (2,53%).
(Źródło: Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2007, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2008)
WIĘCEJ:
Pobierz raport "Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2007", pdf, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2008