DOBRE RZĄDZENIE

DEFINICJE

1) Definicja Programu Dobre Rządzenie Małopolskiej Szkoły Administracji Publicznej - więcej

2) Definicja Banku Światowego - więcej

3) 5 kryteriów dobrego rządzenia według Komisji Europejskiej - więcej

KONCEPCJE DOBREGO RZĄDZENIA W DOKUMENTACH STRATEGICZNYCH I OPERACYJNYCH:

1) "Koncepcja Good Governance - refleksje do dyskusji", Ministerstwo Rozwoju Regionalnego - więcej

2) "Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013" - więcej

3) Program Operacyjny Kapitał Ludzki, V oś priorytetowa Dobre Rządzenie - więcej

WAŻNE WSKAŹNIKI/PODSTAWOWE DANE

Próbując zoperacjonalizować definicje dobrego rządzenia można odwoływać się do różnego rodzaju wskaźników.

WSKAŹNIKI DOBREGO RZĄDZENIA WG BANKU ŚWIATOWEGO

Bank Światowy przyjmuje 6 wskaźników dobrego rządzenia - prawo wyrażania opinii i wpływ obywateli; polityczna stabilność i brak przemocy; efektywność administracji publicznej; jakość stanowionego prawa; rządy prawa; kontrola korupcji. Wskaźniki liczone są w oparciu o zbiorcze dane z kilku lub kilkunastu różnych badań. - więcej

OCENA JAKOŚCI INSTYTUCJI PUBLICZNYCH

CBOS regularnie pyta Polaków o ich stosunek do najważniejszych instytucji publicznych. Z badania z marca 2010 wynika m.in., że Polacy bardzo negatywnie oceniają pracę Sejmu i Senatu, ale mają pozytywne opinie o władzach samorządowych. - więcej

RZĄDY PRAWA

Rządy prawa to też jedno z kryteriów dobrego rządzenia. Freedom House w 2007 roku przyznała polskiemu wymiarowi sprawiedliwości (judicial framework and independance) notę 2,25 (gdzie 1 jest notą najlepszą, a 7 najgorszą), co oznacza pogorszenie w stosunku do lat 1999-2004, gdy nota ta wynosiła 1,5. Również dane Banku Światowego z 2008 r. (Governance Matters 2008, Worldwide Governance Indicators 1996-2008) pokazują, że w porównaniu z 1998 pogorszyła się jakość polskiego systemu prawnego.

Więcej w zakładce Rządy prawa

PRZYJAZNA, PRZEJRZYSTA ADMINISTRACJA

Tzw. „przyjazna administracja”: urząd efektywny, skuteczny, otwarty na obywatela, transparentny, „rozliczalny” (accountable), to właśnie dobre rządzenie. Dobrym miernikiem ww. cech jest respektowanie prawa do informacji publicznej. Z Rankingu Przejrzystości Urzędów 2006 opublikowanego przez Transparency International Polska wynika, że ustawy te są realizowane w ograniczonym stopniu. Spośród jednostek zbadanych przez TI Polska tylko 34% urzędów gminnych i 17% urzędów powiatowych odpowiedziało na wysłany drogą elektroniczną pisemny wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Na pytania zadane telefonicznie nie odpowiedziało od 5 do 35% urzędów (odsetek wahał się w zależności od treści pytania). Więcej o prawie do informacji publicznej

PRAWO DO INFORMACJI PUBLICZNEJ

W Polsce prawo do uzyskania informacji o działalności organów władzy publicznej i osób pełniących funkcje publiczne gwarantuje Konstytucja (art. 61), Ustawa o dostępie do informacji publicznej (z dn. 6. września 2001r., Dz. U. Nr 112, poz. 1198) oraz Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 stycznia 2007r. w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej. Jednak jak pokazują badania, w praktyce dostęp do informacji jest dość ograniczony. Więcej

RAPORTY

"GOOD GOVERNANCE PRACTICES FOR THE PROTECTION OF THE HUMAN RIGHTS"

Raport "Good governance practices for the protection of the human rights" wydany w 2007 r. przez Urząd Wyższego Komisarza ds. Praw Człowieka ONZ (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (HCHR) podkreśla, że dobre rządzenie i prawa człowieka wzajemnie się wzmacniają. Praktyki dobrego rządzenia są wręcz warunkiem, aby prawa człowieka mogły być przestrzegane. Więcej

"CZY POLSKA POTRZEBUJE DOBREGO RZĄDZENIA", ANALIZY I OPINIE, INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH, 2008

Tomasz Grosse z ISP postuluje, aby wieloletni program rządowy wprowadzał standardy dobrego rządzenia w polskiej administracji. Szcególne znaczenie ma poprawa zarządzania w trzech obszarach: polskuiej polityce europejskiej, polityce innowacyjnej i naukowej, poityce regionalnej.

Więcej

PEŁNE DEFINICJE

DEFINICJA PROGRAMU DOBRE RZĄDZENIE, MAŁOPOLSKA SZKOŁA ADMISTRACJI PUBLICZNEJ

Dobre rządzenie to trafne identyfikowanie i skuteczne rozwiązywanie problemów społecznych przez organy władzy publicznej, przy udziale interesariuszy.

DEFINICJA BANKU ŚWIATOWEGO

Dobre rządzenie to tradycje i instytucje, na których opiera się proces rządzenia w danym kraju. Są to m.in. proces tworzenia, kontroli i wymiany rządów; zdolność rządu do efektywnego formułowania i wdrażania programów politycznych odpowiadających na istotne potrzeby społeczne; szacunek ze strony obywateli i państwa do instytucji zarządzających sferą ekonomiczną i społeczną.

5 KRYTERIÓW DOBREGO RZĄDZENIA WEDŁUG KOMISJI EUROPEJSKIEJ

1. Otwartość – instytucje administracji publicznej maksymalnie transparentne dla obywateli

2. Partycypacja – szeroki udział społeczeństwa we wszystkich poziomach władz publicznych oraz na wszystkich głównych etapach realizacji polityk publicznych; tu: udział organizacji społecznych i pozarządowych w pracach administracji (dialog obywatelski) oraz związków zawodowych i organizacji pracodawców (dialog społeczny)

3. Rozliczalność – podział władzy ustawodawczej i wykonawczej, precyzyjnie ustalony zakres odpowiedzialności instytucji

4. Efektywność – (state capacity) poprawa potencjału administracyjnego w zakresie skutecznego i sprawnego (bez zbędnej zwłoki) realizowania zamierzonych celów, tu: zasada subsydiarności (działania wyższego szczebla są jedynie pomocnicze, a nie zastępują działania na niższych szczeblach zarządzania) oraz proporcjalności (instrumenty dobrane do celów, czyli oszczędnie i optymalnie)

5. Koherencja – integracja zarządzania różnymi politykami publicznymi, różnymi poziomami władz publicznych

Źródło: Biała Księga „European Governance”, 2001

KONCEPCJE DOBREGO RZĄDZENIA W DOKUMENTACH STRATEGICZNYCH I OPERACYJNYCH

"KONCEPCJE GOOD GOVERNANCE - REFLEKSJE DO DYSKUSJI", MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO

Dobre rządzenie to sprawowanie władzy publicznej w ramach wzajemnych relacji rządu, administracji i społeczeństwa cechujące się otwartością, partnerstwem, rozliczalnością, skutecznością, efektywnością i spójnością. Tylko sprawna współpraca trzech podmiotów: rządu (funkcja decyzyjna), administracji (funkcja wykonawcza) i społeczeństwa (rola uczestnictwa i współdziałania) może zapewnić efektywną realizacje działań państwa.

Zasady organizujące proces sprawowania władzy:

1) Otwartość – jak najszerszy dostęp do informacji publicznej i informacji o działaniach planowanych, tu: praktyki antykorupcyjne, wspomagające transparentność administracji

2) Partnerstwo – współuczestnictwo społeczeństwa w sprawowaniu władzy

3) Rozliczalność – odpowiedzialność polityczna za prowadzone polityki publiczne (mechanizmy demokratyczne), możliwość dokonania obiektywnej oceny skuteczności i efektywności działania (czytelny podział kompetencji władz)

4) Skuteczność i efektywność

5) Spójność realizowanych zadań państwa

ZOBACZ:

„Koncepcja realizacji zasady Good Governance w Polsce – refleksje do dyskusji”, Hanna Jahns, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa, wrzesień 2008

"NARODOWE STRATEGICZNE RAMY ODNIESIENIA 2007-2013", MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO, 2006

Good Governance to sprawne i partnerskie sprawowanie władzy oparte o zasadę otwartości, odpowiedzialności, skuteczności i spójności”

PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI, V OŚ PRIORYTETOWA: DOBRE RZĄDZENIE

Dobre Rządzenie polega na rozwijaniu zdolności administracyjnych instytucji publicznych, w tym podniesieniu jakości kadr administracji w celu poprawy jakości usług publicznych i modernizacji funkcjonowania administracji oraz wzmacnianiu mechanizmów partnerstwa i współpracy z trzecim sektorem.

PODSTAWOWE WSKAŹNIKI/PODSTAWOWE DANE - WIĘCEJ

WSKAŻNIKI DOBREGO RZĄDZENIA WEDŁUG BANKU ŚWIATOWEGO

Bank Światowy przyjmuje 6 wskaźników dobrego rządzenia:

Prawo wyrażania opinii i wpływ obywateli (Voice and Accountability)
Polityczna stabilność i brak przemocy (Political Stability and Absence of Violence)
Efektywność administracji publicznej (Government Effectiveness)
Jakość stanowionego prawa (Regulatory Quality)
Rządy prawa (Rule of Law)
Kontrola korupcji (Corruption Control)

Każdy wskaźnik jest liczony w oparciu o zbiorcze dane z kilku lub kilunastu różnych badań.

Ostatnie dostępne dane Banku Światowego pochodzą z 2008 roku (Governance Matters 2009).

WYNIKI WSKAŹNIKÓW (GOVERNANCE INDICATORS) DLA POLSKI (2008):

Prawo wyrażania opinii i wpływ obywateli - 72,6 (co oznacza, że 72,6% państw na świecie ma ten wskaźnik gorszy od Polski). Dla porównania w latach 1998-2005 wskaźnik ten przewyższał w Polsce 80). Najniższy (70,7) był w 2006, od tego czasu wzrasta.
Polityczna stabilność: 73,7. W tym wymiarze Polska w ciągu kilku lat poprawiła swój wynik: w 1996 było 64,9, a w 2006 nawet mniej: 56,3.
Efektywność oceniono na poziomie 68,2 (w latach 90-tych bywało lepiej, w 1996 - 77,3, w 1998 - 75,8, potem w 2000 73, w 2003 - 72).
Jakość stanowionego prawa - 73,9 (w 2006 70,2%, w 2007 - 72,3).
Rządy prawa - 65,1 (w 1996 - 70,5, ale w 2005 tylko 60, a w 2006 - 59).
Kontrola korupcji - 67,6 (w 1998 - aż 74,8, ale potem gorzej: w 2006 - 62.1, w 2007 - 61,8).

ZOBACZ:

GOVERNANCE MATTERS 2009. WORLDWIDE GOVERNANCE INDICATORS 1996-2009

www.info.worldbank.org

OCENA JAKOŚCI INSTYTUCJI PUBLICZNYCH

Wskaźnikiem efektywności państwa są również opinie obywateli o instytucjach publicznych.

Polacy od dłuższego czasu negatywnie postrzegają prace Sejmu i Senatu. W badaniu CBOS z marca 2010 ("Oceny instytucji publicznych") aż 70% Polaków negatywnie oceniało pracę Sejmu, tylko 18% oceniało ją pozytywnie. 54% Polaków negatywnie oceniało pracę Senatu, pozytywnie 20%.

Negatywnie oceny wzbudza także Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Narodowy Fundusz Zdrowia. ZUS negatywnie oceniało 56%, tylko 22% wystawiło mu oceny pozytywne. Działalność NFZ negatywnie oceniało 75% Polaków, pozytywnie tylko 16%.

Polacy są za to dobrego zdania o władzach lokalnych. W marcu 2010 62% pozytywnie oceniało swoje władze samorządowe, negatywnie 27%.

Opinie pozytywne przeważają też w ocenach Kościoła Katolickiego, Wojska Polskiego i Narodowego Banku Polskiego. Kościół dobrze oceniało 68% Polaków, negatywnie 23%. Wojsko oceniało pozytywnie 66% badanych, negatywnie tylko 6%. Narodowy Bank Polski pozytywnie oceniało 54%, negatywnie 11%.

ZOBACZ:
"Oceny instytucji publicznych", raport CBOS, marzec 2010

PRAWO DO INFORMACJI PUBLICZNEJ

Z Rankingu Przejrzystości Urzędów 2006 opublikowanego przez Transparency International Polska wynika, że ustawy te są realizowane w ograniczonym stopniu. Spośród jednostek zbadanych przez TI Polska tylko 34% urzędów gminnych i 17% urzędów powiatowych odpowiedziało na wysłany drogą elektroniczną pisemny wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Na pytania zadane telefonicznie nie odpowiedziało od 5 do 35% urzędów (odsetek wahał się w zależności od treści pytania). Ankieterzy sprawdzali m.in. łatwość z jaką można się z danym urzędem skontaktować (tzw. responsywność) a także jakość udzielanych informacji oraz strony internetowe Biuletynu Informacji Publicznej. Najgorzej wypadły gminy wiejskie, uzyskując 14,90 punktu (na skali od 10 do 19 punktów, gdzie 19 oznacza ocenę najwyższą), a najlepiej gminy położone w miastach od 100 do 500 tys. mieszkańców - 16,57 punktu. Im większa miejscowość, tym lepsza realizacja ustawy o dostępie do informacji publicznej. Trend ten nie dotyczy największych aglomeracji. Wypadły one nieco gorzej (16,32 pkt) od miast pomiędzy 100 a 500 tys. mieszkańców (16,57 pkt). Raport TI wskazuje najważniejsze bariery w realizacji dostępu do informacji publicznej w Polsce. Są to m.in. tzw. „kultura tajności”, nieznajomość przepisów prawnych wśród obywateli i urzędników, niski poziom „internetyzacji” urzędów.

Od tych rozpoznań odbiegają wyniki panelu „Kondycja Społeczeństwa Obywatelskiego 2007”: blisko 75% uczestników badania ocenia dostęp do informacji publicznej pozytywnie.

Jednak zdaniem ekspertów Rady Indeksu Społeczeństwa Obywatelskiego wyniki panelu odzwierciedlają raczej powszechną w społeczeństwie niedostateczną wiedzę i brak zrozumienia pojęcia „dostępu do informacji publicznej”. Podkreślano wagę uruchomienia Biuletynów Informacji Publicznych i ustawowego wymogu informowania o przetargach, ale zaznaczano jednocześnie, że dostęp do pozostałych informacji jest silnie ograniczony. Pozytywną rolę promotorów ustawy o dostępie do informacji publicznej pełnią media, głównie dziennikarze prasy lokalnej, dla których ustawa ta jest narzędziem pracy.

ZOBACZ:

Pobierz raport "Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2007", pdf, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2008

Więcej w zakładce Prawo do informacji

RAPORTY

"GOOD GOVERNANCE PRACTICES FOR THE PROTECTION OF THE HUMAN RIGHTS"

Publikacja zawiera 21 przypadków (case studies) reform rządzenia, które przyczyniły się do poprawy przestrzegania praw człowieka. Publikacja ma wypełnić przestrzeń pomiędzy zasadami i standardami praw człowieka, a ich zastosowaniem w praktyce rządzenia. Pokazuje na jakie konkretne polityki i reformy może przełożyć się „teoria” praw człowieka. W publikacji UN dobre rządzenie jest definiowane jako „sprawowanie władzy poprzez procesy polityczne i instytucjonalne, które charakteryzuje transparentność, odpowiedzialność przed opinią publiczną (obowiązek rządzących do podawania obywatelom sprawozdań ze swoich działań) i zawierają zachęty obywateli do uczestnictwa. Raport składa się z czterech rozdziałów opisujących różne dziedziny, w których pokazuje związek dobrych rządów z prawami człowieka. Są to:

- umocnienie instytucji demokratycznych (chodzi np. o włączanie do procesu decyzyjnego coraz liczniejszych i bardziej różnorodnych grup społecznych zarówno do formalnych instytucji i do nieformalnych konsultacji)

- poprawa dostępności usług oferowanych przez państwo obywatelom (rozszerzenie dostępności sektora społecznego na całą ludność m.in. poprzez adaptację do potrzeb różnych grup społecznych sektora służby zdrowia czy edukacji)

- rządy prawa (reformy systemu karnego i sądów pod katem przestrzegania praw obywatelskich, lepsze zastosowanie istniejących regulacji)

- działania antykorupcyjne - dobre rządzenie to m.in. zastosowanie mechanizmów pełnej informacji publicznej, monitorowanie używania środków publicznych przez rządy. W części dotyczącej walki z korupcją opisano przykład walki z korupcją w polskiej służbie zdrowia.

ZOBACZ:

"Good governance practices for the protection of human rights" ("Praktyki dobrego rządzenia w ochronie praw człowieka")

"CZY POLSKA POTRZEBUJE DOBREGO RZĄDZENIA", OPINIE I ANALIZY, INSTYTUR SPRAW PUBLICZNYCH, 2008

Tomasz Grosse z ISP postuluje, aby wieloletni program rządowy wprowadzał standardy dobrego rządzenia w polskiej administracji. Szczególne znaczenie ma poprawa zarządzania w trzech obszarach: polskiej polityce europejskiej, polityce innowacyjnej i naukowej oraz polityce regionalnej.

ZOBACZ:

"Czy Polska potrzebuje dobrego rządzenia", Tomasz Grosse, ISP, seria Analizy i Opinie, 2008