DOBRE RZĄDZENIE

DEFINICJE

1) Definicja Programu Dobre Rządzenie Małopolskiej Szkoły Administracji Publicznej - więcej

2) Definicja Banku Światowego - więcej

3) 5 kryteriów dobrego rządzenia według Komisji Europejskiej - więcej

KONCEPCJE DOBREGO RZĄDZENIA W DOKUMENTACH STRATEGICZNYCH I OPERACYJNYCH:

4) "Koncepcja Good Governance - refleksje do dyskusji", Ministerstwo Rozwoju Regionalnego - więcej

5) "Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013" - więcej

6) Program Operacyjny Kapitał Ludzki, V oś priorytetowa Dobre Rządzenie - więcej

WAŻNE WSKAŹNIKI/PODSTAWOWE DANE

Próbując zoperacjonalizować definicje dobrego rządzenia można odwoływać się do różnego rodzaju wskaźników.

WSKAŹNIKI DOBREGO RZĄDZENIA WG BANKU ŚWIATOWEGO

Bank Światowy przyjmuje 6 wskaźników dobrego rządzenia - prawo wyrażania opinii i wpływ obywateli; polityczna stabilność i brak przemocy; efektywność administracji publicznej; jakość stanowionego prawa; rządy prawa; kontrola korupcji. Jak pokazują dane z 2006 roku (Governance Matters 2007) Polska pogorszyła swoją pozycję na każdym z tych sześciu wymiarów (w stosunku do roku 1998 i 2002). Wskaźniki liczone są w oparciu o zbiorcze dane z kilku lub kilkunastu różnych badań. - więcej

OCENA JAKOŚCI INSTYTUCJI PUBLICZNYCH

Dane o satysfakcji obywateli z rządów, ocenie jakości instytucji publicznych można znaleźć w raportach CBOS, wynikach "Diagnozy Społecznej" itd. Warto przytoczyć dane z "Diagnozy Społecznej 2007" - w roku przeprowadzenia badania aż 62% Polaków, którzy w ostatnich miesiącach załatwiali jakąś sprawę urzędową natknęło się na trudności uniemożliwiające jej szybkie i sprawne przeprowadzenie, a kolejne 16% zadeklarowało, że spotykało się z takimi trudnościami często. - więcej

RZĄDY PRAWA

Rządy prawa to też jedno z kryteriów dobrego rządzenia. Freedom House w 2007 roku przyznała polskiemu wymiarowi sprawiedliwości (judicial framework and independance) notę 2,25 (gdzie 1 jest notą najlepszą, a 7 najgorszą), co oznacza pogorszenie w stosunku do lat 1999-2004, gdy nota ta wynosiła 1,5. Obniżanie się jakości polskiego systemu prawnego pokazują również dane Banku Światowego (Governance Matters 2007, Worldwide Governance Indicators 1998-2006). - więcej

10)

PRZYJAZNA, PRZEJRZYSTA ADMINISTRACJA

Tzw. „przyjazna administracja”: urząd efektywny, skuteczny, otwarty na obywatela, transparentny, „rozliczalny” (accountable), to właśnie dobre rządzenie. Dobrym miernikiem ww. cech jest respektowanie prawa do informacji publicznej. Z Rankingu Przejrzystości Urzędów 2006 opublikowanego przez Transparency International Polska wynika, że ustawy te są realizowane w ograniczonym stopniu. Spośród jednostek zbadanych przez TI Polska tylko 34% urzędów gminnych i 17% urzędów powiatowych odpowiedziało na wysłany drogą elektroniczną pisemny wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Na pytania zadane telefonicznie nie odpowiedziało od 5 do 35% urzędów (odsetek wahał się w zależności od treści pytania).

11)

PRAWO DO INFORMACJI PUBLICZNEJ

W Polsce prawo do uzyskania informacji o działalności organów władzy publicznej i osób pełniących funkcje publiczne gwarantuje Konstytucja (art. 61), Ustawa o dostępie do informacji publicznej (z dn. 6. września 2001r., Dz. U. Nr 112, poz. 1198) oraz Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 stycznia 2007r. w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej. Jednak jak pokazują badania, w praktyce dostęp do informacji jest dość ograniczony. Więcej

PEŁNE DEFINICJE

DEFINICJA PROGRAMU DOBRE RZĄDZENIE, MAŁOPOLSKA SZKOŁA ADMISTRACJI PUBLICZNEJ

Dobre rządzenie to trafne identyfikowanie i skuteczne rozwiązywanie problemów społecznych przez organy władzy publicznej, przy udziale interesariuszy.

DEFINICJA BANKU ŚWIATOWEGO

Dobre rządzenie to tradycje i instytucje, na których opiera się proces rządzenia w danym kraju. Są to m.in. proces tworzenia, kontroli i wymiany rządów; zdolność rządu do efektywnego formułowania i wdrażania programów politycznych odpowiadających na istotne potrzeby społeczne; szacunek ze strony obywateli i państwa do instytucji zarządzających sferą ekonomiczną i społeczną.

5 KRYTERIÓW DOBREGO RZĄDZENIA WEDŁUG KOMISJI EUROPEJSKIEJ

1. Otwartość – instytucje administracji publicznej maksymalnie transparentne dla obywateli

2. Partycypacja – szeroki udział społeczeństwa we wszystkich poziomach władz publicznych oraz na wszystkich głównych etapach realizacji polityk publicznych; tu: udział organizacji społecznych i pozarządowych w pracach administracji (dialog obywatelski) oraz związków zawodowych i organizacji pracodawców (dialog społeczny)

3. Rozliczalność – podział władzy ustawodawczej i wykonawczej, precyzyjnie ustalony zakres odpowiedzialności instytucji

4. Efektywność – (state capacity) poprawa potencjału administracyjnego w zakresie skutecznego i sprawnego (bez zbędnej zwłoki) realizowania zamierzonych celów, tu: zasada subsydiarności (działania wyższego szczebla są jedynie pomocnicze, a nie zastępują działania na niższych szczeblach zarządzania) oraz proporcjalności (instrumenty dobrane do celów, czyli oszczędnie i optymalnie)

5. Koherencja – integracja zarządzania różnymi politykami publicznymi, różnymi poziomami władz publicznych

Źródło: Biała Księga „European Governance”, 2001

KONCEPCJE DOBREGO RZĄDZENIA W DOKUMENTACH STRATEGICZNYCH I OPERACYJNYCH

"KONCEPCJE GOOD GOVERNANCE - REFLEKSJE DO DYSKUSJI", MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO

Dobre rządzenie to sprawowanie władzy publicznej w ramach wzajemnych relacji rządu, administracji i społeczeństwa cechujące się otwartością, partnerstwem, rozliczalnością, skutecznością, efektywnością i spójnością. Tylko sprawna współpraca trzech podmiotów: rządu (funkcja decyzyjna), administracji (funkcja wykonawcza) i społeczeństwa (rola uczestnictwa i współdziałania) może zapewnić efektywną realizacje działań państwa.

Zasady organizujące proces sprawowania władzy:

1) Otwartość – jak najszerszy dostęp do informacji publicznej i informacji o działaniach planowanych, tu: praktyki antykorupcyjne, wspomagające transparentność administracji

2) Partnerstwo – współuczestnictwo społeczeństwa w sprawowaniu władzy

3) Rozliczalność – odpowiedzialność polityczna za prowadzone polityki publiczne (mechanizmy demokratyczne), możliwość dokonania obiektywnej oceny skuteczności i efektywności działania (czytelny podział kompetencji władz)

4) Skuteczność i efektywność

5) Spójność realizowanych zadań państwa

ZOBACZ:

„Koncepcja realizacji zasady Good Governance w Polsce – refleksje do dyskusji”, Hanna Jahns, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa, wrzesień 2008

"NARODOWE STRATEGICZNE RAMY ODNIESIENIA 2007-2013", MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO, 2006

Good Governance to sprawne i partnerskie sprawowanie władzy oparte o zasadę otwartości, odpowiedzialności, skuteczności i spójności”

PROGRAM OPERAYCJNY KAPITAŁ LUDZKI , V OŚ PRIORYTETOWA DOBRE RZĄDZENIE

Dobre Rządzenie polega na rozwijaniu zdolności administracyjnych instytucji publicznych, w tym podniesieniu jakości kadr administracji w celu poprawy jakości usług publicznych i modernizacji funkcjonowania administracji oraz wzmacnianiu mechanizmów partnerstwa i współpracy z trzecim sektorem.

PODSTAWOWE WSKAŹNIKI/PODSTAWOWE DANE - WIĘCEJ

WSKAŻNIKI DOBREGO RZĄDZENIA WEDŁUG BANKU ŚWIATOWEGO

Bank Światowy przyjmuje 6 wskaźników dobrego rządzenia

Prawo wyrażania opinii i wpływ obywateli
Polityczna stabilność i brak przemocy
Efektywność administracji publicznej
Jakość stanowionego prawa
Rządy prawa
Kontrola korupcji

Polska pogorszyła swoją pozycję na każdym z tych sześciu wymiarów (w stosunku do roku 1998 i 2002) - pokazują niedawno opublikowane dane Banku Światowego z 2006 roku (Governance Matters 2007).

Wskaźniki liczone są w oparciu o zbiorcze dane z kilku lub kilunastu różnych badań. Najwyżej oceniono poziom swobód obywatelskich i wpływ obywateli - uzyskalismy tu ocenę 77%, co oznacza, że 75% państw na świecie ma ten wskaźnik gorszy od nas (dla porównania w latach poprzednich wskaźnik ten przewyższał u nas 80%). Najgorzej zaś oceniono polityczną stabilność i brak przemocy - pod tym względem gorzej od nas radzi sobie już tylko 54% państw (spadliśmy z poziomu 66%).

Efektywność oceniono na poziomie 69% (w porównaniu z 76% w roku 1998)

Jakość stanowionego prawa - 69% (75% w 1998 roku)

Rządy prawa - 58% (70% w 1998 roku)

Kontrola korupcji - 60% (70% w 1998 roku), co wydaje się szczególnie interesujące zważywszy na intensywną, przynajmniej w deklaracjach, politykę antykorupcyjną rządu w badanym okresie.

Źródło: Governance Matters 2007, Bank Światowy, dane za rok 2006

OCENA JAKOŚCI INSTYTUCJI PUBLICZNYCH

Według danych Diagnozy Społecznej 2007, w roku przeprowadzenia badania aż 62% Polaków, którzy w ostatnich miesiącach załatwiali jakąś sprawę urzędową natknęło się na trudności uniemożliwiające jej szybkie i sprawne przeprowadzenie, a kolejne 16% zadeklarowało, że spotykało się z takimi trudnościami często. Oznacza to, że tylko 1 na 5 osób załatwiających jakieś sprawy w urzędach nie doświadcza przy tym żadnych trudności. Połowa badanych (50%) potwierdziła, że aby załatwić sprawę urzędową zmuszeni byli odwołać się do znajomości lub „innych sposobów”, przy czym 10% stwierdziło, że musieli to robić „często”. Podobnie, 48% ankietowanych (wśród tych, którzy w ostatnich miesiącach załatwiali jakąś sprawę w urzędzie) zgodziło się ze stwierdzeniem, że w trakcie załatwiania sprawy, z którą udali się do urzędu czuli upokorzenie i bezsilność (w tym 9% często). Z Diagnozy wynika, że od 2000 roku ta zła ocena polskich urzędów nie ulegała większym zmianom.

Wskaźnikiem efektywności państwa są również opinie obywateli o instytucjach publicznych. Generalnie negatywnie Polacy oceniają funkcjonowanie demokracji w Polsce. Tylko 32% jest z niej zadowolonych, aż 54% niezadowolonych (CBOS, V, 2007). Polacy od dłuższego czasu negatywnie postrzegają prace Sejmu i Senatu. W przeprowadzonym przez CBOS w czerwcu 2007 r. badaniu 68% respondentów źle oceniało działania posłów. Pracę senatorów negatywnie oceniało 49% ankietowanych. Opinie negatywne dwukrotnie przeważały pozytywne. Badani są krytyczni również w ocenie pracy prezydenta (53% w stosunku do 32% ocen pozytywnych).

Są jednak dziedziny, których ocena w ostatnim czasie się poprawia. Jak pokazuje badanie CBOS z X 2006 r. Polacy są dobrego zdania o władzach lokalnych – 61% dobrze ocenia działania władz swojego miasta lub gminy. Po raz pierwszy od 10 lat pozytywne oceny pracy sądów i prokuratury zaczęły przeważać nad negatywnymi - 42% pozytywnych ocen w stosunku do 32% negatywnych w przypadku sądów oraz 43% w stosunku do 27% w przypadku prokuratury (CBOS, V, 2007). Z roku na rok poprawia sie też poczucie bezpieczeństwa – 87% Polaków twierdzi, że czuje się bezpiecznie w okolicach własnego domu – to najwyższy poziom od 20 lat, dla porównania w 2007 - 80%, w 2006 - 78, w 2005 - 78, w 2004 - 75, w 2003 - 73 (CBOS, III, 2008).

W badania Banku Światowego nt efektywności państwa Polska otrzymała notę 69,2 w stustopniowej skali (100 to wynik najlepszy, 1 najgorszy). więcej patrz Dobre rządzenie na świecie

11)

PRAWO DO INFORMACJI PUBLICZNEJ

DOBRE RZĄDZENIE I PRAWA CZŁOWIEKA

Raport "Good governance practices for the protection of the human rights" wydany w 2007 r. przez Urząd Wyższego Komisarza ds. Praw Człowieka ONZ (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (HCHR) podkreśla, że dobre rządzenie i prawa człowieka wzajemnie się wzmacniają. Praktyki dobrego rządzenia są wręcz warunkiem, aby prawa człowieka mogły być przestrzegane.

Publikacja zawiera 21 przypadków (case studies) reform rządzenia, które przyczyniły się do poprawy przestrzegania praw człowieka. Publikacja ma wypełnić przestrzeń pomiędzy zasadami i standardami praw człowieka, a ich zastosowaniem w praktyce rządzenia. Pokazuje na jakie konkretne polityki i reformy może przełożyć się „teoria” praw człowieka. W publikacji UN dobre rządzenie jest definiowane jako „sprawowanie władzy poprzez procesy polityczne i instytucjonalne, które charakteryzuje transparentność, odpowiedzialność przed opinią publiczną (obowiązek rządzących do podawania obywatelom sprawozdań ze swoich działań) i zawierają zachęty obywateli do uczestnictwa. Raport składa się z czterech rozdziałów opisujących różne dziedziny, w których pokazuje związek dobrych rządów z prawami człowieka. Są to:

- umocnienie instytucji demokratycznych (chodzi np. o włączanie do procesu decyzyjnego coraz liczniejszych i bardziej różnorodnych grup społecznych zarówno do formalnych instytucji i do nieformalnych konsultacji)

- poprawa dostępności usług oferowanych przez państwo obywatelom (rozszerzenie dostępności sektora społecznego na całą ludność m.in. poprzez adaptację do potrzeb różnych grup społecznych sektora służby zdrowia czy edukacji)

- rządy prawa (reformy systemu karnego i sądów pod katem przestrzegania praw obywatelskich, lepsze zastosowanie istniejących regulacji)

- działania antykorupcyjne - dobre rządzenie to m.in. zastosowanie mechanizmów pełnej informacji publicznej, monitorowanie używania środków publicznych przez rządy. W części dotyczącej walki z korupcją opisano przykład walki z korupcją w polskiej służbie zdrowia.

Z Rankingu Przejrzystości Urzędów 2006 opublikowanego przez Transparency International Polska wynika, że ustawy te są realizowane w ograniczonym stopniu. Spośród jednostek zbadanych przez TI Polska tylko 34% urzędów gminnych i 17% urzędów powiatowych odpowiedziało na wysłany drogą elektroniczną pisemny wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Na pytania zadane telefonicznie nie odpowiedziało od 5 do 35% urzędów (odsetek wahał się w zależności od treści pytania). Ankieterzy sprawdzali m.in. łatwość z jaką można się z danym urzędem skontaktować (tzw. responsywność) a także jakość udzielanych informacji oraz strony internetowe Biuletynu Informacji Publicznej. Najgorzej wypadły gminy wiejskie, uzyskując 14,90 punktu (na skali od 10 do 19 punktów, gdzie 19 oznacza ocenę najwyższą), a najlepiej gminy położone w miastach od 100 do 500 tys. mieszkańców - 16,57 punktu. Im większa miejscowość tym lepsza realizacja ustawy o dostępie do informacji publicznej. Trend ten nie dotyczy największych aglomeracji. Wypadły one nieco gorzej (16,32 pkt) od miast pomiędzy 100 a 500 tys. mieszkańców (16,57pkt). Raport TI wskazuje najważniejsze bariery w realizacji dostępu do informacji publicznej w Polsce. Są to m.in. tzw. „kultura tajności”, nieznajomość przepisów prawnych wśród obywateli i urzędników, niski poziom „internetyzacji” urzędów.

ZOBACZ:

"Czy Polska potrzebuje dobrego rządzenia", Tomasz Grosse, ISP, seria Analizy i Opinie, 2008

The Worldwide Governance Indicators (WGI) project, The World Bank

Governance Matters, zobacz na stronach Banku Światowego, jak kształtowały się wskaźniki dobrego rządzenia dla Polski w latach 1998-2006

Korupcja w Polsce i przeciwdziałanie korupcji, (CIVICPEDIA).

Program Ernst & Young "Sprawne Państwo"

"Good governance practices for the protection of human rights" ("Praktyki dobrego rządzenia w ochronie praw człowieka")