INDEKS SPOłECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO to międzynarodowy projekt badawczy prowadzony przez organizację CIVICUS, który bazuje zarówno na twardych danych statystycznych jak i na opinii ekspertów, interpretujących dane. Pozwala porównać kondycję organizacji pozarządowych i siłę zaangażowania obywatelskiego w różnych krajach.
W Polsce projekt ten był realizowany dwukrotnie w 2005 i 2007 roku. Wyniki ISO przedstawiane są w postaci czteroramiennego wykresu - DIAMENTU SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO. Jego kształt opisuje strukturę i kondycję III-go sektora, prawne i polityczne środowisko w którym on funkcjonuje, wartości, jakie wyznają jego członkowie oraz jego wpływ na otaczającą rzeczywistość.
INDEKS SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO 2007
Cztery ramiona DIAMENTU powstają w wyniku kumulacji danych zebranych poprzez odniesienie do 72 wskaźników.
- Struktura – obejmuje „objętość” i „głębokość” społeczeństwa obywatelskiego przejawiające się m.in. w stopniu jego reprezentatywności i zakorzenienia w społeczeństwie, poziomie zinstytucjonalizowanej i pozainstytucjonalnej aktywności społecznej, intensywności relacji pomiędzy aktorami należącymi do sektora obywatelskiego, a także w zasobności sektora.
- Środowisko działań - wymiar ten opisuje to, jak warunki funkcjonowania (społeczne, polityczne, prawne, kulturowe) wpływają na społeczeństwo obywatelskie, jaka jest relacja między sektorem obywatelskim a innymi sektorami - rządowym i prywatnym.
- Wartości - wymiar ten uwzględnia wartości i interesy reprezentowane w sektorze; ocenia się tu na ile sektor sprzyja, promuje, chroni wartości i normy demokratyczne.
- Wpływ (efekty działań) - wymiar ten opisuje faktyczny wpływ sektora obywatelskiego na funkcjonowanie całego społeczeństwa, w tym stopień jego uczestnictwa w rozwiązywaniu istotnych problemów społecznych.
WYNIKI ISO 2007
Polacy wciąż niechętnie odrywają się od swoich spraw prywatnych, tylko nieliczni angażują się w działalność społeczną. Postawę tę wzmaga wzajemna nieufność (wciąż najwyższa w UE). Brak nam obywatelskiej uczciwości, jesteśmy coraz mniej wrażliwi na wspólne dobro. Potwierdzają to różnego rodzaju badania, które zostały zebrane w raporcie Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2007 przygotowanym przez Stowarzyszenie Klon/Jawor. (Pobierz raport " Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2007", pdf)
W ISO 2007 aż trzy z czterech wymienionych wymiarów (wartości, struktura, wpływ) uzyskały oceny o 0,1 pkt. niższe niż w badaniu z 2005 roku (ocena środowiska pozostała bez zmian). Obszar zaznaczony na czerwono, tzw. „diament” jest próbą graficznego przedstawienia siły społeczeństwa obywatelskiego. Gdy jego powierzchnia na wykresie maleje, co zaobserwowaliśmy w stosunku do badania z roku 2005, oznacza to, że słabnie również społeczeństwo obywatelskie.
O ile mocna jest sfera wartości reprezentowanych przez organizacje, a swobody, które im przysługują wydają się ugruntowane, o tyle relatywnie słaba jest struktura organizacji, szczególnie pod względem liczby i zaangażowania ich członków, pomocy uzyskiwanej ze strony wolontariuszy. Wynika to, między innymi, z podkreślanej już bierności obywatelskiej Polaków. Nie chcemy, nie mamy czasu, a może nie umiemy aktywnie uczestniczyć w życiu publicznym. A działania ze strony państwa, które mogłyby włączyć obywateli w podejmowanie decyzji (np. poprzez stworzenie aktywnych instytucji dialogu społecznego, stworzenie realnego dostępu do informacji publicznej, dokończenie decentralizacji) mają charakter pozorny.
Słabości te przekładają się na praktykę samych organizacji, które współpracują ze sobą w ograniczonym stopniu, wiele z nich nie stosuje się w swoich działaniach do demokratycznych procedur i zasad przejrzystości, nie umie uniknąć pułapek nepotyzmu.
Dane zebrane w raporcie ISO mogą stanowić punkt wyjścia do rzeczowej debaty nad stanem społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. Aktywny udział w tej debacie muszą wziąć wszystkie zainteresowane strony, przedstawiciele administracji publicznej i trzeciego sektora, media i opinia publiczna. Słabości polskiego społeczeństwa obywtelskiego należy potraktować jak wyzwania, a nie jak historyczno-kulturowy klincz, z którego nie ma wyjścia.
ZOBACZ:
Mocne i słabe strony społeczeństwa obywatelskiego w Polsce
Pobierz raport " Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2007", (pdf), Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2008
Wykresy dla 4 wymiarów - Struktury, Środowiska, Wartości i Wpływu
ZOBACZ PAJĄKA - WSZYSTKIE 72 WSKAŹNIKI INDEKSU SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO
DIAMENT SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO 2005
Pobierz raport " Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2005", Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2005 (pdf)
English version "Civil Society Index Poland 2005" (pdf), Klon/Jawor Association, Warsaw 2006
Pobierz materiały z seminarium "Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2007. Jak tworzyć społeczeństwo obywatelskie we współczesnej Polsce?", 25.02.2008, Warszawa
"Najpopularniejszy obecnie jest pogląd, że „rządzenie” powinno być zastąpione „zarządzaniem” (...) chodzi tu o to, by większość spraw delegować na dół, gdzie ludzie wspólnie będą je rozwiązywać. Państwo nadzorowałoby tylko ogólne ramy oraz pośredniczyło w przekładaniu głosów z dołu na poziom globalny.” Prof. Mirosława Marody, socjolog, Gazeta Wyborcza, 4.10.2010
"Najpopularniejszy obecnie jest pogląd, że „rządzenie” powinno być zastąpione „zarządzaniem” (...) chodzi tu o to, by większość spraw delegować na dół, gdzie ludzie wspólnie będą je rozwiązywać. Państwo nadzorowałoby tylko ogólne ramy oraz pośredniczyło w przekładaniu głosów z dołu na poziom globalny.” Prof. Mirosława Marody, socjolog, Gazeta Wyborcza, 4.10.2010