INDEKS SPOłECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO to międzynarodowy
projekt badawczy prowadzony przez organizację CIVICUS,
który bazuje zarówno na twardych danych statystycznych jak i na
opinii ekspertów, interpretujących dane. Pozwala porównać kondycję
organizacji pozarządowych i siłę zaangażowania obywatelskiego w
różnych krajach.
W Polsce projekt ten był realizowany dwukrotnie w 2005 i 2007 roku.
Wyniki ISO przedstawiane są w postaci czteroramiennego wykresu -DIAMENTU SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO. Jego
kształt opisuje strukturę i kondycję III-go sektora, prawne i
polityczne środowisko w którym on funkcjonuje, wartości, jakie
wyznają jego członkowie oraz jego wpływ na otaczającą
rzeczywistość.
INDEKS SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO 2007
Cztery ramiona DIAMENTU powstają w wyniku kumulacji danych zebranych poprzez odniesienie do 72 wskaźników.
- Struktura – obejmuje „objętość” i „głębokość”
społeczeństwa obywatelskiego przejawiające się m.in. w stopniu jego
reprezentatywności i zakorzenienia w społeczeństwie, poziomie
zinstytucjonalizowanej i pozainstytucjonalnej aktywności
społecznej, intensywności relacji pomiędzy aktorami należącymi do
sektora obywatelskiego, a także w zasobności sektora.
- Środowisko działań - wymiar ten opisuje to, jak
warunki funkcjonowania (społeczne, polityczne, prawne, kulturowe)
wpływają na społeczeństwo obywatelskie, jaka jest relacja między
sektorem obywatelskim a innymi sektorami - rządowym i
prywatnym.
- Wartości - wymiar ten uwzględnia wartości i
interesy reprezentowane w sektorze; ocenia się tu na ile sektor
sprzyja, promuje, chroni wartości i normy demokratyczne.
- Wpływ (efekty działań) - wymiar ten opisuje
faktyczny wpływ sektora obywatelskiego na funkcjonowanie całego
społeczeństwa, w tym stopień jego uczestnictwa w rozwiązywaniu
istotnych problemów społecznych.
WYNIKI ISO 2007
Polacy wciąż niechętnie odrywają się od swoich spraw prywatnych,
tylko nieliczni angażują się w działalność społeczną. Postawę tę
wzmaga wzajemna nieufność (wciąż najwyższa w UE). Brak nam
obywatelskiej uczciwości, jesteśmy coraz mniej wrażliwi na wspólne
dobro. Potwierdzają to różnego rodzaju badania, które zostały
zebrane w raporcie Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2007
przygotowanym przez Stowarzyszenie Klon/Jawor. (Pobierz
raport "
Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2007", pdf)
W ISO 2007 aż trzy z czterech wymienionych wymiarów (wartości, struktura, wpływ) uzyskały oceny o 0,1 pkt. niższe niż w badaniu z 2005 roku (ocena środowiska pozostała bez zmian). Obszar zaznaczony na czerwono, tzw. „diament” jest próbą graficznego przedstawienia siły społeczeństwa obywatelskiego. Gdy jego powierzchnia na wykresie maleje, co zaobserwowaliśmy w stosunku do badania z roku 2005, oznacza to, że słabnie również społeczeństwo obywatelskie.
O ile mocna jest sfera wartości reprezentowanych przez organizacje,
a swobody, które im przysługują wydają się ugruntowane, o tyle
relatywnie słaba jest struktura organizacji, szczególnie pod
względem liczby i zaangażowania ich członków, pomocy uzyskiwanej ze
strony wolontariuszy. Wynika to, między innymi, z podkreślanej już
bierności obywatelskiej Polaków. Nie chcemy, nie mamy czasu, a może
nie umiemy aktywnie uczestniczyć w życiu publicznym. A działania ze
strony państwa, które mogłyby włączyć obywateli w podejmowanie
decyzji (np. poprzez stworzenie aktywnych instytucji dialogu
społecznego, stworzenie realnego dostępu do informacji publicznej,
dokończenie decentralizacji) mają charakter pozorny.
Słabości te przekładają się na praktykę samych organizacji, które
współpracują ze sobą w ograniczonym stopniu, wiele z nich nie
stosuje się w swoich działaniach do demokratycznych procedur i
zasad przejrzystości, nie umie uniknąć pułapek nepotyzmu.
Dane zebrane w raporcie ISO mogą stanowić punkt wyjścia do
rzeczowej debaty nad stanem społeczeństwa obywatelskiego w Polsce.
Aktywny udział w tej debacie muszą wziąć wszystkie zainteresowane
strony, przedstawiciele administracji publicznej i trzeciego
sektora, media i opinia publiczna. Słabości polskiego społeczeństwa
obywtelskiego należy potraktować jak wyzwania, a nie jak
historyczno-kulturowy klincz, z którego nie ma wyjścia.
ZOBACZ:
Mocne i słabe strony społeczeństwa obywatelskiego w Polsce
Pobierz raport " Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2007", (pdf), Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2008
Wykresy dla 4 wymiarów - Struktury, Środowiska, Wartości i Wpływu
ZOBACZ PAJĄKA - WSZYSTKIE 72 WSKAŹNIKI INDEKSU SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO
DIAMENT SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO 2005
Pobierz raport " Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2005", Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2005 (pdf)
English version "Civil Society Index Poland 2005" (pdf), Klon/Jawor Association, Warsaw 2006
Pobierz materiały z
seminarium "Indeks Społeczeństwa Obywatelskiego 2007. Jak tworzyć
społeczeństwo obywatelskie we współczesnej Polsce?",
25.02.2008, Warszawa